Jak czytać skład kosmetyków (INCI) krok po kroku

Skład kosmetyków czyta się według kilku stałych zasad z unijnego prawa.

Jak czytać skład kosmetyku w 7 krokach

1. Znajdź listę. Zaczyna się od słowa „Ingredients” i często jest tylko na kartoniku.
2. Przeczytaj pierwsze pozycje. To baza kosmetyku, czyli składniki, których dodano najwięcej.
3. Znajdź konserwant. W kosmetyku, który zostaje na skórze, często wyznacza granicę 1%.
4. Sprawdź funkcje. Do czego służy dany składnik, podaje unijna baza CosIng.
5. Przejrzyj końcówkę. Tam stoją parfum, alergeny zapachowe i barwniki z numerem CI.
6. Szukaj nazw, na które reagujesz, i zrób próbę. Nowy kosmetyk najpierw sprawdź na skórze. Amerykańska Akademia Dermatologii (AAD) radzi nakładać go dwa razy dziennie przez 7-10 dni w zgięciu łokcia. Jeśli skóra się zaczerwieni, swędzi albo puchnie, zmyj kosmetyk i więcej go nie używaj.
7. Sprawdź datę. Szukaj klepsydry z datą albo symbolu otwartego słoiczka.

Co to jest INCI

INCI to skrót od International Nomenclature of Cosmetic Ingredients, czyli Międzynarodowego Nazewnictwa Składników Kosmetycznych. W Unii Europejskiej skład podaje się nazwami ze słownika, który prowadzi Komisja Europejska, a rozporządzenie 1223/2009 nakazuje, żeby ten słownik uwzględniał INCI. Obecny słownik ogłoszono w decyzji wykonawczej 2022/677, stosowanej od 29 kwietnia 2023 roku.

Lista zaczyna się od słowa „Ingredients”. Wolno ją wydrukować tylko na opakowaniu zewnętrznym, na przykład na kartoniku, więc na samym słoiczku czy tubce może jej nie być. Jeśli dajesz kosmetyk w prezencie, zostaw go w kartoniku, żeby obdarowana osoba mogła przeczytać skład.

Wymóg języka polskiego dotyczy innych informacji na etykiecie. Skład podaje się nazwami ze wspólnego słownika, dlatego na polskim pudełku czytasz „Aqua”.

Za składnik prawo uważa każdą substancję lub mieszaninę celowo użytą przy produkcji kosmetyku. Zanieczyszczenia surowców i substancje pomocnicze, których nie ma w gotowym produkcie, składnikami nie są.

To, że nazwa jest w słowniku albo w unijnej bazie CosIng, nie oznacza, że składnik jest dopuszczony do kosmetyków. Dozwolone barwniki, konserwanty i filtry UV wymieniają osobne załączniki rozporządzenia.

Kolejność składników i zasada 1%

Składniki podaje się od tego, którego jest najwięcej. Te, których jest mniej niż 1%, mogą stać w dowolnej kolejności. Liczy się masa składnika w chwili dodania do kosmetyku, a składniki poniżej 1% stoją za tymi powyżej 1%. Dlatego czytanie zacznij od początku listy. Pierwszego składnika dodano najwięcej, a każdego kolejnego z części powyżej 1% najwyżej tyle, ile poprzedniego.

Etykieta nie zaznacza, gdzie kończy się część powyżej 1%. Często da się to ustalić po konserwancie, bo prawo ogranicza jego stężenie. Zrób to w czterech krokach:

1. Znajdź konserwant. Konserwanty to substancje, które chronią kosmetyk przed rozwojem drobnoustrojów. W kosmetykach wolno używać tylko tych z załącznika V rozporządzenia 1223/2009.
2. Sprawdź jego limit. Przykłady z załącznika V: Benzyl Alcohol do 1,0%, Dehydroacetic Acid do 0,6%, Potassium Sorbate do 0,6% (liczone jako kwas), Sodium Benzoate do 0,5% (jako kwas) w kosmetykach niespłukiwanych i do 2,5% w spłukiwanych.
3. Przyjmij, że wszystko za nim ma najwyżej 1%. Jeśli ten składnik działa jako konserwant, a jego limit z załącznika V wynosi 1% lub mniej, może go być najwyżej 1%, więc składniki za nim też mają najwyżej 1%. Część składników przed nim też może mieć mniej niż 1%.
4. Z kolejności w końcówce nie wyciągaj wniosków. Składnik na przedostatnim miejscu może być w większej ilości niż ten kilka pozycji wyżej.

Dlatego w kroku 3 stoi „jeśli”. Benzyl Alcohol bywa dodawany także w innym celu niż konserwowanie, na przykład dla zapachu, i figuruje wtedy na liście alergenów zapachowych. Uważaj też na Sodium Benzoate w szamponie albo żelu pod prysznic. W produktach spłukiwanych jego limit to 2,5%, więc jako znacznik 1% się nie nadaje.

Dwa konserwanty w składzie albo konserwant wyżej, niż się spodziewasz, często mają proste wyjaśnienie. Niektóre surowce, na przykład kompleksy ekstraktów, dostawca konserwuje już u siebie. Gdy to ten sam środek co w recepturze, obie ilości się sumują, a inny zostaje osobną pozycją. Limit z załącznika V obejmuje całą ilość w gotowym produkcie. Na samym końcu listy konserwant stoi rzadko, bo tam trafiają zwykle alergeny zapachowe i barwniki.

Co oznacza napis „bez konserwantów”, wyjaśniamy na stronie kosmetyki bez konserwantów.

Barwniki: numery CI i dopisek (nano)

Barwniki, poza farbami do włosów, mogą stać na końcu listy w dowolnej kolejności. Zapisuje się je numerem z międzynarodowego indeksu barwników Colour Index, z przedrostkiem CI. Przykładem jest CI 77891, w bazie CosIng opisany jako barwnik.

W kosmetykach kolorowych sprzedawanych w kilku odcieniach producent może wypisać barwniki całej serii i dodać „may contain” albo znak „+/-”. Twój odcień ma tylko część z nich.

Co znaczy (nano)

Składniki obecne w postaci nanomateriałów trzeba wyraźnie oznaczyć w składzie: po nazwie takiego składnika stoi słowo „nano” w nawiasie. Obowiązek dotyczy wszystkich składników w tej postaci, więc dopisek może stać przy dowolnej pozycji na liście, także poza barwnikami.

Parfum i alergeny zapachowe

Słowo „parfum” (albo „aroma”) oznacza całą kompozycję zapachową razem z jej surowcami.

Niektóre substancje zapachowe trzeba jednak wypisać osobno, obok słowa „parfum”. Dotyczy to substancji z listy w załączniku III, gdy ich stężenie przekracza 0,001% w kosmetykach niespłukiwanych albo 0,01% w spłukiwanych. Stąd na końcu wielu składów nazwy takie jak Linalool, Limonene czy Citral.

W 2023 roku ta lista się wydłużyła:

• wcześniej osobno trzeba było wypisywać 24 alergeny zapachowe,
• rozporządzenie 2023/1545 objęło tym samym obowiązkiem 56 kolejnych, które według komitetu naukowego UE ds. bezpieczeństwa konsumentów (SCCS) wyraźnie wywoływały alergie u ludzi.

Dlatego na nowszych etykietach zobaczysz dłuższe końcówki, z nazwami takimi jak Linalyl Acetate, Pinene, Geranyl Acetate czy Beta-Caryophyllene.

Rozporządzenie ustala też, pod jaką nazwą wpisać alergen, który ma kilka nazw. Olejki i ekstrakty z kilku gatunków lawendy wpisuje się wspólną nazwą Lavandula Oil/Extract. Więcej o tym piszemy przy olejku lawendowym.

Linalool i limonene w składzie

Limonen (Limonene) i linalol (Linalool) trzeba wypisać z nazwy powyżej 0,001% w kosmetyku niespłukiwanym i 0,01% w spłukiwanym.

Często pochodzą z olejków eterycznych, bo olejek to mieszanina wielu związków, a część z nich jest na liście alergenów zapachowych. Olejek ze słodkiej pomarańczy zawierał według danych z tej pracy około 95% limonenu. Na nowej liście są też całe olejki, na przykład olejek z kory cynamonowca.

Data ważności i symbol otwartego słoiczka

Etykieta podaje trwałość na jeden z dwóch sposobów:

Na opakowaniu	Co oznacza	Kiedy się pojawia
klepsydra albo „najlepiej zużyć przed końcem” i data	data minimalnej trwałości: do tego dnia kosmetyk przechowywany w odpowiednich warunkach zachowuje swoje pierwotne właściwości	gdy kosmetyk zachowuje je 30 miesięcy lub krócej
otwarty słoiczek z liczbą, na przykład 6M albo 12M	okres po otwarciu, w którym produkt jest bezpieczny i można go stosować	gdy kosmetyk zachowuje właściwości dłużej niż 30 miesięcy

Datę zapisuje się jako miesiąc i rok albo jako pełną datę w kolejności dzień, miesiąc, rok. Żeby policzyć okres po otwarciu, zapisz na opakowaniu dzień, w którym kosmetyk otworzysz.

Nazwy składników po łacinie i po polsku

Nazwy składników roślinnych też pochodzą ze wspólnego słownika. W praktyce zwykle zaczynają się od łacińskiej nazwy rośliny, a kończą częścią rośliny i postacią składnika. Stąd końcówki Seed Oil (olej z nasion), Leaf Extract (ekstrakt z liści), Peel Oil (olejek ze skórki), Root Extract (ekstrakt z korzenia) czy Butter (masło). Czasem w nawiasie stoi nazwa zwyczajowa po angielsku, jak Prunus Amygdalus Dulcis (Sweet Almond) Oil w olejku, który omawiamy niżej.

Oto składniki, które opisujemy osobno w dziale Składniki. Funkcje pochodzą z bazy CosIng.

Nazwa w składzie (INCI)	Po polsku	Funkcja (CosIng)
Urea	mocznik	humektant, pielęgnuje skórę
Butyrospermum Parkii Butter	masło shea	pielęgnuje skórę, reguluje lepkość
Simmondsia Chinensis Seed Oil	olej jojoba	emolient, pielęgnuje włosy
Prunus Amygdalus Dulcis Oil	olej ze słodkich migdałów	pielęgnuje skórę
Linum Usitatissimum Seed Oil	olej lniany	pielęgnuje skórę
Aloe Barbadensis Leaf Juice	płyn z liści aloesu	pielęgnuje skórę
Calendula Officinalis Flower Extract	ekstrakt z kwiatów nagietka	pielęgnuje skórę, nadaje zapach
Kaolin	kaolin, czyli biała glinka	chłonie, ściera
Lactic Acid, Glycolic Acid	kwasy AHA: mlekowy i glikolowy	regulują pH, mlekowy jest też humektantem; w pielęgnacji złuszczają naskórek
Sodium Hyaluronate	sól sodowa kwasu hialuronowego	humektant, pielęgnuje skórę
Succinic Acid	kwas bursztynowy	reguluje pH
Inulin	inulina	pielęgnuje skórę
Lavandula Angustifolia Oil	olejek lawendowy	nadaje zapach
Rosmarinus Officinalis Leaf Oil	olejek rozmarynowy	nadaje zapach, pielęgnuje skórę
Mentha Piperita Flower/Leaf/Stem Water	woda miętowa	nadaje zapach

Jak dobrać olej do włosów, piszemy w poradniku o olejowaniu włosów.

Jak rozpoznać grupy składników

Jeden składnik często ma kilka funkcji. Baza CosIng wymienia je wszystkie, a to, do czego służy w danym kosmetyku, zależy od receptury. Gliceryna ma w CosIng między innymi funkcję humektanta, rozpuszczalnika i składnika regulującego lepkość. Funkcje w tabeli też pochodzą z CosIng.

INCI	Po polsku	Funkcja (CosIng)	Gdzie zwykle na liście
Aqua	woda	rozpuszczalnik	na początku
Glycerin	gliceryna	humektant, czyli wiąże wodę	blisko początku
Cetearyl Alcohol	alkohol cetylostearylowy	emolient, emulgator, reguluje lepkość	w środku
Tocopherol	tokoferol (witamina E)	przeciwutleniacz	w środku lub na końcu
Sodium Hydroxide, Sodium Citrate	wodorotlenek sodu, cytrynian sodu	regulują pH	w końcówce
Sodium Benzoate, Potassium Sorbate, Benzyl Alcohol, Dehydroacetic Acid	konserwanty	konserwant	w drugiej połowie
Parfum	kompozycja zapachowa	nadaje zapach	w końcówce
Linalool, Limonene	substancje zapachowe	nadają zapach, wypisane osobno z mocy prawa	na samym końcu
CI 77891	barwnik z indeksu Colour Index	barwnik	po wszystkich innych
Sodium Coco-Sulfate, Sodium Lauryl Sulfate	substancje myjące	myją	w produktach do mycia

Ostatnia kolumna to wskazówka wynikająca z zasady kolejności, a konkretny kosmetyk może wyglądać inaczej. Substancje myjące opisujemy w poradniku o SLS i SLES.

Przykład: czytamy skład kremu do stóp

Tak wygląda skład naszego Aksamitnego kremu do stóp. Aktualny skład sprawdzisz zawsze na opakowaniu.

Ingredients: Aqua, Urea, Caprylic/Capric Triglycerides, Cetearyl Alcohol, Stearic Acid, Butyrospermum Parkii (Shea) Butter, Glyceryl Stearate Citrate, Tocopherol, Cinnamomum Zeylanicum (Cinnamon) Bark Oil, Eugenia Caryophyllus Bud Oil, Terpinen-4-ol, Triacetin, Phytic Acid, Sodium Hydroxide, Sodium Citrate, Sodium Acrylates Copolymer, Lecithin, Dehydroacetic Acid, Benzyl Alcohol, Sodium Benzoate, Eugenol, Linalool, Cinnamal.

Lista ma 23 pozycje. Czytamy od góry:

1. Baza: woda i mocznik. Aqua (woda) i Urea (mocznik). Mocznik stoi na 2. miejscu, więc to jeden z głównych składników kremu. CosIng zalicza go do humektantów, które wiążą wodę. Ile go jest, sama lista nie mówi. Podajemy to w opisie kremu: 10% mocznika.
2. Emolienty i emulgatory. Od Caprylic/Capric Triglycerides do Glyceryl Stearate Citrate, z masłem shea pośrodku. Według CosIng pielęgnują i zmiękczają skórę, a część z nich to emulgatory, dzięki którym woda i tłuszcze tworzą jednolity krem.
3. Przeciwutleniacz. Tocopherol (tokoferol, witamina E) zabezpiecza tłuszcze kremu przed utlenieniem.
4. Olejki eteryczne. Cinnamomum Zeylanicum (Cinnamon) Bark Oil to olejek z kory cynamonowca, a Eugenia Caryophyllus Bud Oil to olejek z pąków goździkowca. W CosIng oba mają funkcję zapachową. Razem dają kremowi ciepły, korzenny zapach.
5. Składniki pomocnicze. Triacetin to rozpuszczalnik, Phytic Acid wiąże jony metali, Sodium Hydroxide i Sodium Citrate regulują pH, Sodium Acrylates Copolymer zagęszcza krem, a Lecithin (lecytyna) to emolient i emulgator.
6. Konserwanty. Dehydroacetic Acid, Benzyl Alcohol i Sodium Benzoate są na liście dozwolonych konserwantów w załączniku V.
7. Alergeny zapachowe. Eugenol, Linalool i Cinnamal stoją na unijnej liście substancji zapachowych, które trzeba wypisać z nazwy. Takie substancje często pochodzą z olejków eterycznych.
8. Co z tego wynika. Krem pachnie olejkami eterycznymi, więc zacznij od próby na skórze opisanej w kroku 6 na początku poradnika. Jak dbać o suche pięty, piszemy w poradniku o pękających piętach. Inne kremy do dłoni i stóp znajdziesz na półce Dłonie i stopy.

Dla porównania: olejek do ciała

Skład naszego olejku ujędrniająco-regenerującego do ciała czyta się inaczej:

Ingredients: Prunus Amygdalus Dulcis (Sweet Almond) Oil, Simmondsia Chinensis (Jojoba) Seed Oil, Tocopherol, Helianthus Annuus (Sunflower) Seed Oil, Daucus Carota Sativa (Carrot) Root Extract, Daucus Carota Sativa (Carrot) Seed Oil, Beta-Carotene, Ascorbyl Palmitate, Citrus Aurantium Dulcis (Orange) Peel Oil, Parfum, Limonene, Linalool, Geraniol, Citral.

To olejek bezwodny: w składzie są oleje roślinne i nie ma emulgatora. Konserwantu z załącznika V w składzie nie ma, dlatego granicy 1% nie wyznaczysz tu tak jak w kremie. Pierwsze miejsce zajmuje olej ze słodkich migdałów, drugie olej jojoba. CosIng opisuje oba jako składniki pielęgnujące skórę. Tocopherol i Ascorbyl Palmitate to przeciwutleniacze. Zapach dają olejek ze skórki słodkiej pomarańczy i parfum. Za nimi stoją Limonene, Linalool, Geraniol i Citral, czyli alergeny zapachowe wypisane z nazwy. Olejki i balsamy do ciała są na półce Balsamy i olejki.

Hasła „wolne od…” i mity o składach

Hasła o braku składnika opisuje dokument techniczny grupy roboczej przy Komisji Europejskiej. Jego część o hasłach „wolne od” stosuje się od 1 lipca 2019 roku, a sam dokument zaznacza, że nie jest prawnie wiążący. Według niego takie hasło nie może obiecywać braku substancji uczulających, bo całkowitego braku ryzyka alergii nikt nie zapewni. Deklaracje o braku parabenów, fenoksyetanolu czy triklosanu nie powinny być akceptowane. Niektóre parabeny oraz fenoksyetanol i triklosan są bezpieczne, gdy stosuje się je zgodnie z rozporządzeniem, a takie hasło dyskredytuje dozwolone substancje.

Dokument podaje też przykład hasła dopuszczalnego: informację o braku składników pochodzenia zwierzęcego w produktach dla wegan. Jak rozpoznać takie składniki w INCI, opisujemy w tekście o kosmetykach wegańskich. Co znaczy hasło „biodegradowalny” na etykiecie, wyjaśniamy w tekście o kosmetykach biodegradowalnych. Jakie nazwy w składzie oznaczają mikroplastik, piszemy w tekście o mikroplastiku w kosmetykach.

Mit: łacińska nazwa oznacza składnik syntetyczny. Łacińskie nazwy roślin są częścią nazw ze wspólnego słownika. Co znaczy „naturalny” na etykiecie, opisujemy w tekście o kosmetykach naturalnych.

Mit: każdy składnik trzeba ocenić osobno. Każdy kosmetyk na rynku UE musi być bezpieczny przy normalnym i racjonalnie przewidywalnym użyciu. Część aplikacji do analizy składów kosmetyków ocenia pojedyncze nazwy. Taka ocena pomija to, ile składnika jest i po co jest w recepturze, a ilości etykieta nie podaje. Więcej powie ci miejsce na liście i funkcja składnika. Sama baza CosIng ma charakter informacyjny i nie ma mocy prawnej.

Czego skład nie powie

• Ile jest każdego składnika. Ilości producent musi ujawniać publicznie tylko dla substancji niebezpiecznych.
• Czy składnik wolno stosować w kosmetykach. Wpis w słowniku czy w CosIng tego nie rozstrzyga. Dozwolone barwniki, konserwanty i filtry UV wymieniają osobne załączniki rozporządzenia.
• Skąd pochodzi surowiec i jakiej jest jakości. Lista podaje nazwy ze słownika, a tych informacji w nich nie ma.
• Na co reagujesz. To sprawdza dermatolog, na przykład testami płatkowymi. Kosmetyk, który podrażnia, odstaw, a jeśli reakcja nie mija, idź do lekarza.
• Czy składnik pochodzi z roślin, czy od zwierząt. Z samej nazwy INCI nie zawsze to odczytasz.