Zaskórniki: skąd się biorą i jak się ich pozbyć

Zaskórnik powstaje w ujściu mieszka włosowego, dlatego pielęgnacja skupia się na dwóch rzeczach: oczyszczaniu skóry z nadmiaru sebum i złuszczaniu zrogowaciałego naskórka. Usuwanie zaskórników zostaw gabinetowi.

Co to są zaskórniki?

Mieszek włosowy to miejsce, z którego wyrasta włos i do którego prowadzi przewód gruczołu łojowego. Zaskórnik to zatkane ujście takiego mieszka. Czop tworzą w nim nadmiar sebum i martwe komórki naskórka. Jak zbudowana jest skóra i gdzie leżą gruczoły łojowe, opisujemy w poradniku Budowa skóry.

Wągry to potoczna nazwa zaskórników otwartych, czyli czarnych kropek. Zaskórnikami nazywa się zarówno wągry, jak i zaskórniki zamknięte. Żaden z nich nie jest stanem zapalnym, a skóra wokół nich ma swój zwykły kolor. Ciemnieje tylko czop w otwartym ujściu.

Zaskórniki na twarzy pojawiają się najczęściej na czole i brodzie, a także na nosie i policzkach. Takie zmiany widać też na klatce piersiowej i plecach. Na jasnej skórze wągry są lepiej widoczne, bo ciemny czop odcina się od jej koloru.

Zaskórniki otwarte i zamknięte: jak wyglądają

Oba rodzaje tworzy ten sam czop z sebum i zrogowaciałego naskórka. Różnią się tym, czy ujście mieszka jest widoczne.

	Zaskórnik otwarty (wągier)	Zaskórnik zamknięty
Ujście mieszka	Otwarte i poszerzone	Niewidoczne, przykryte skórą
Jak wygląda	Szara, brązowa lub czarna kropka, płaska albo lekko wypukła	Drobna grudka w kolorze skóry albo biaława
Skąd taki kolor	Keratyna w czopie styka się z powietrzem, utlenia się i gromadzi melaninę	Czop jest schowany pod skórą

Ciemnej kropki nie zmyjesz szorowaniem, za to podrażnisz skórę.

Większość zaskórników to drobne grudki. Większe, tak zwane makrozaskórniki, mają 2-3 mm średnicy. Zaskórniki zamknięte najłatwiej dostrzec w świetle padającym z boku, które podkreśla ich wypukłość.

Z zaskórnikami łatwo pomylić dwie inne zmiany. Prosaki to białawe grudki o średnicy 1-2 mm, najczęściej wokół oczu, które nie powstają w mieszku włosowym. U starszych osób na czole i policzkach pojawia się też przerost gruczołów łojowych: grudki z małym wgłębieniem pośrodku, podobne do zaskórników zamkniętych. Gdy masz wątpliwości, co to za zmiana, pokaż skórę dermatologowi.

Skąd się biorą zaskórniki?

Zaskórnik zaczyna się w przewodzie gruczołu łojowego. Komórki, które go wyściełają, namnażają się i rogowacieją, a gruczoł wytwarza więcej sebum. Martwe komórki razem z sebum tworzą czop, który zatyka mieszek.

Najczęściej zaczyna się to w okresie dojrzewania. Androgeny, czyli hormony płciowe, zwiększają wtedy wytwarzanie sebum i keratyny w mieszkach. Zmianom na skórze sprzyjają też wahania hormonów związane z miesiączką, ciążą i menopauzą.

Co jeszcze sprzyja zaskórnikom:

• tłuste kosmetyki do skóry i włosów, które zostawiają na skórze tłustą warstwę, w tym pomady do włosów;
• tłuste włosy opadające na czoło: olej z włosów może sprzyjać tam zmianom;
• wilgotne, parne powietrze;
• wyciskanie zmian i ścierające mycie, które mogą uszkodzić mieszek;
• palenie papierosów: zaskórniki częściej mają palacze.

Co na zaskórniki: pielęgnacja krok po kroku

Na co dzień liczą się regularne oczyszczanie skóry i złuszczanie zrogowaciałego naskórka. Jeśli twoja twarz świeci się przez cały dzień, przeczytaj też poradnik o cerze tłustej. Oto kroki pielęgnacji przy zaskórnikach.

Wieczorem

1. Zmyj makijaż. NHS, brytyjska publiczna służba zdrowia, radzi zmywać go pod koniec każdego dnia. Sprawdzi się płyn micelarny z wodą miętową. Jego emulgator, Polyglyceryl-4 Caprate, zbiera makijaż i tłuste zabrudzenia na płatek kosmetyczny. Płynu nie spłukujesz. Więcej o zmywaniu makijażu przeczytasz w poradniku Demakijaż.
2. Umyj twarz łagodnym żelem. Według Amerykańskiej Akademii Dermatologii (AAD) wystarczy mycie rano i wieczorem, a dodatkowo po wysiłku, przy którym się pocisz. Wybierz delikatny środek bez drobinek i rozprowadzaj go palcami, bo szorstka myjka czy gąbka mogą skórę podrażnić. Tu przyda się nasz żel z hydrolizowanym owsem, którym umyjesz i twarz, i ciało. Jego dwa delikatne składniki myjące usuwają sebum, kurz i pozostałości makijażu, a gliceryna wiąże wodę. Jeśli zaskórniki masz też na plecach albo na dekolcie, myj je tym samym żelem.
3. Od czasu do czasu, po myciu, nałóż maskę z glinką. Trzymasz ją na skórze 10-15 minut, a jak jej używać, opisujemy niżej.
4. W 2-3 wieczory w tygodniu sięgnij po kwasy. Nasącz płatek tonikiem oczyszczającym z kwasami i przejedź nim po umytej twarzy z dala od oczu. Toniku nie spłukujesz. Zawiera kwas mlekowy i glikolowy. Te kwasy AHA osłabiają wiązania między martwymi komórkami naskórka, dzięki czemu komórki łatwiej się złuszczają. Nie nakładaj go na podrażnioną ani uszkodzoną skórę. Jak wybrać kwas, wyjaśniamy niżej.
5. Na koniec nałóż lekki krem. Wystarczy cienka warstwa.

Rano i w ciągu dnia

6. Umyj twarz i nałóż krem z filtrem. AAD zaleca filtr z SPF co najmniej 30. Gdy używasz kwasów, filtr jest obowiązkowy.
7. Zadbaj o włosy i trzymaj ręce z dala od twarzy. Tłuste włosy myj częściej i odgarniaj je z czoła. Dotykanie twarzy w ciągu dnia może nasilać zmiany.
8. Daj kosmetykom czas. Nie wymieniaj ich co kilka dni.

Inne kosmetyki do twarzy są na półce Twarz.

Jaki kwas na zaskórniki?

Tonik z kwasami złuszcza naskórek bez szorowania. Kwasy AHA działają na powierzchniową warstwę skóry i powodują jej złuszczanie. Siła złuszczania zależy od tego, jaki to kwas, w jakim stężeniu, przy jakim pH i z czym go połączono. Szczegóły o tej grupie kwasów są na stronie kwasy AHA, a różne rodzaje toników porównujemy w poradniku o tonikach.

Kwas	Nazwa w składzie (INCI)	Grupa	Co warto wiedzieć
Kwas glikolowy	Glycolic Acid	AHA	Razem z mlekowym najczęściej spotykany AHA w kosmetykach
Kwas mlekowy	Lactic Acid	AHA	Złuszcza naskórek i wiąże wodę
Kwas salicylowy	Salicylic Acid	BHA	Najczęściej stosowany w kosmetykach kwas BHA, też złuszcza naskórek

Eksperci Cosmetic Ingredient Review, amerykańskiego panelu oceniającego składniki kosmetyków, uznali kwas glikolowy i mlekowy za bezpieczne pod trzema warunkami. Stężenie nie może przekraczać 10%, a pH produktu musi wynosić co najmniej 3,5. Do tego formuła ma chronić skórę przed słońcem albo opakowanie ma zalecać codzienną ochronę przed słońcem. Przy kwasie salicylowym ten sam panel też wymaga ochrony przed słońcem.

Kwasy AHA mogą zwiększać wrażliwość skóry na słońce. Krem z filtrem nakładaj więc każdego ranka, dopóki stosujesz kwasy, oraz przez tydzień po ostatnim użyciu.

Peeling z drobinkami? Do złuszczania wybierz tonik z kwasami.

Maseczka na zaskórniki z glinką

Europejska baza składników kosmetycznych CosIng przypisuje białej glince (w składzie Kaolin) kilka funkcji, w tym funkcję pochłaniającą. Jej właściwości opisujemy na stronie kaolin.

Białą glinkę i wodę miętową łączy nasza maska oczyszczająca z białą glinką. Glinka pochłania z powierzchni skóry nadmiar sebum oraz zanieczyszczenia, a ty spłukujesz je razem z maską. Pantenol w jej składzie pomaga utrzymać skórę nawilżoną. Maska przydaje się wtedy, gdy codzienne mycie nie wystarcza.

Jak zrobić maskę:

1. Rozprowadź maskę na świeżo umytej twarzy i szyi, omijając okolice oczu.
2. Zostaw ją na 10-15 minut.
3. Spłucz ją ciepłą wodą, nie trąc skóry. Następnie użyj toniku, a na koniec kremu.

Maska zawiera olejek eteryczny z rozmarynu, a składniki zapachowe, które mogą uczulać, są wymienione w jej pełnym składzie. Przy skłonności do alergii najpierw sprawdź ją na skórze: AAD radzi nakładać nowy kosmetyk dwa razy dziennie przez 7-10 dni w zgięciu łokcia. Jeśli maska dostanie się do oka, przepłucz je wodą.

Czy można wyciskać zaskórniki?

Lepiej tego nie robić. NHS i AAD radzą nie wyciskać ani nie rozdrapywać zmian na skórze, bo mogą zostać blizny.

Przy wyciskaniu część zawartości często wchodzi głębiej w skórę. To nasila stan zapalny, więc zmiana staje się bardziej widoczna i może boleć. Do skóry mogą się też dostać bakterie z palców. Wyciskane zmiany dłużej znikają i częściej zostawiają blizny lub ciemne plamy, czyli przebarwienia pozapalne. Ucisk może też rozerwać mieszek włosowy.

Zaskórnika zamkniętego nie opróżnisz bez nakłucia skóry. Jeśli chcesz usunąć zaskórniki mechanicznie, umów się do gabinetu dermatologa lub kosmetologa. Dermatolog usuwa wągry i zaskórniki zamknięte sterylnymi narzędziami.

Jak to sprawdzić w składzie

Składniki z tego poradnika znajdziesz na etykiecie pod nazwami INCI:

• Kaolin: biała glinka, składnik pochłaniający. Jest w naszej masce do twarzy.
• Glycolic Acid i Lactic Acid: kwas glikolowy i mlekowy. Te kwasy AHA spotkasz w kosmetykach najczęściej. Oba są w naszym toniku z kwasami.
• Salicylic Acid: kwas salicylowy, najczęściej stosowany w kosmetykach kwas BHA.

Składniki podaje się od tego, którego jest najwięcej. Te, których jest mniej niż 1%, mogą stać w dowolnej kolejności. Jak czytać całą listę, pokazujemy w poradniku o składzie kosmetyków.

Kiedy z zaskórnikami do dermatologa

Jeśli mimo regularnej pielęgnacji zaskórniki nadal są widoczne, umów się do dermatologa. Do lekarza idź wcześniej, gdy:

• obok zaskórników pojawiają się małe, czerwone i obrzęknięte grudki, które powstają, gdy sebum, bakterie i martwe komórki wnikają głębiej w skórę i wywołują stan zapalny;
• zmian jest dużo, są głębokie, bolą albo zostawiają blizny;
• nie wiesz, czy to w ogóle zaskórniki.

Prosaki i przerost gruczołów łojowych łatwo wziąć za zaskórniki, a dermatolog odróżni je podczas wizyty. Uporczywe zaskórniki może też usunąć w gabinecie.

Ten poradnik opisuje pielęgnację kosmetyczną.