Wiedza
Kosmetyki bez parabenów i konserwantów: co warto wiedzieć
Kosmetyki bez parabenów to najczęściej kosmetyki konserwowane innymi substancjami z unijnej listy, na przykład benzoesanem sodu albo sorbinianem potasu. Kosmetyk z wodą w składzie zwykle potrzebuje konserwantu, żeby nie rozwinęły się w nim bakterie i pleśń. Parabeny to jedna z grup takich konserwantów: w UE dozwolone są cztery, każdy z limitem stężenia.
Parabeny: co to jest
Parabeny to konserwanty, które chronią kosmetyk przed bakteriami i grzybami. Chemicznie to estry kwasu 4-hydroksybenzoesowego. W kosmetykach, żywności i lekach używa się ich od ponad 70 lat. W składzie INCI rozpoznasz je po końcówce „paraben”. Bywają też w postaci soli, na przykład Sodium Methylparaben.
| Nazwa w składzie (INCI) | Po polsku | W UE |
|---|---|---|
| Methylparaben | metyloparaben | dozwolony |
| Ethylparaben | etyloparaben | dozwolony |
| Propylparaben | propyloparaben | dozwolony |
| Butylparaben | butyloparaben | dozwolony |
| Sodium Methylparaben | sól sodowa metyloparabenu | dozwolona |
| Isopropylparaben, Isobutylparaben, Phenylparaben, Benzylparaben, Pentylparaben | izopropylo-, izobutylo-, fenylo-, benzylo- i pentyloparaben | zakazane od 2014 roku |
Limity stężeń każdego z nich pokazujemy niżej, w części o prawie UE.
Methylparaben, czyli metyloparaben, to najczęściej spotykany paraben. Komitet SCCS ocenił go ponownie w 2023 roku i uznał za bezpieczny do 0,4%. Propylparaben, czyli propyloparaben, SCCS ocenił w 2021 roku i uznał za bezpieczny jako konserwant do 0,14%. Nie wolno go dodawać do kosmetyków niespłukiwanych na okolice pieluszkowe u dzieci do trzech lat.
Czy parabeny są szkodliwe
Najwięcej pytań dotyczy wpływu parabenów na układ hormonalny. SCCS ocenił na nowo trzy parabeny i za każdym razem sprawdzał także ten wpływ:
- propyloparaben (2021): bezpieczny jako konserwant do 0,14%,
- metyloparaben (2023): bezpieczny do 0,4% (jako kwas),
- butyloparaben (2023): bezpieczny do 0,14% (jako kwas), z zastrzeżeniem, że bez danych o narażeniu dzieci komitet nie może wykluczyć ryzyka.
W 2025 roku SCCS ocenił butyloparaben na danych o dzieciach od 6 miesięcy do 10 lat. W stężeniu 0,14% uznał go za bezpieczny w pojedynczej kategorii produktów, z wyjątkiem balsamu do ciała. Przy łącznym używaniu wielu takich produktów komitet wskazał niższe stężenia w kosmetykach niespłukiwanych. Obecne limity prawne to te z tabeli.
Często cytuje się badanie z 2004 roku, w którym zespół Philippy Darbre wykrył parabeny w 20 próbkach guzów piersi. Badanie nie obejmowało zdrowej tkanki do porównania. Autorzy napisali, że dopiero dalsze badania pokażą, czy w tkance nowotworowej parabenów jest więcej niż w zdrowej. Związku przyczynowego ta praca nie wykazała.
Uczulenie na parabeny zdarza się rzadko. Odsetek osób uczulonych od dziesięcioleci pozostaje niski i stabilny, dlatego w 2019 roku Amerykańskie Towarzystwo Dermatologii Kontaktowej przekornie nazwało mieszaninę parabenów „(nie)alergenem roku”.
Parabeny w prawie UE
W 2014 roku Komisja Europejska zaostrzyła przepisy dotyczące parabenów dwoma rozporządzeniami.
| Parabeny | Status w UE |
|---|---|
| metyloparaben, etyloparaben | dozwolone, do 0,4% pojedynczego estru, do 0,8% dla mieszaniny estrów |
| propyloparaben, butyloparaben | dozwolone, łącznie do 0,14%; zakaz w produktach bez spłukiwania na okolice pieluszkowe u dzieci do trzech lat (rozporządzenie 1004/2014) |
| izopropylo-, izobutylo-, fenylo-, benzylo- i pentyloparaben | zakazane (rozporządzenie 358/2014), bo brakowało danych do oceny ich bezpieczeństwa |
Parabeny, które zostały na liście, mają więc limity ustalone po ponownej ocenie.
Kosmetyki naturalne bez parabenów: czym są konserwowane
Standard COSMOS, według którego certyfikuje się kosmetyki naturalne i organiczne, ma własną, krótką listę konserwantów. Są na niej kwas benzoesowy, kwas sorbowy, kwas salicylowy i kwas dehydrooctowy razem z ich solami oraz alkohol benzylowy. Innych konserwantów pochodzenia petrochemicznego standard nie dopuszcza. Parabenów na tej liście nie ma.
W składzie INCI te konserwanty znajdziesz jako Sodium Benzoate (benzoesan sodu), Potassium Sorbate (sorbinian potasu), Benzyl Alcohol (alkohol benzylowy) i Dehydroacetic Acid (kwas dehydrooctowy). Jak rozpoznać kosmetyki naturalne po składzie i certyfikatach, opisujemy na stronie kosmetyki naturalne.
Czym zastępuje się parabeny
Producenci sięgają też po inne konserwanty z załącznika V, na przykład fenoksyetanol, benzoesan sodu, sorbinian potasu, alkohol benzylowy i kwas dehydrooctowy. Każdy z nich ma własny limit i warunki użycia. Benzoesan sodu wolno dodać do 0,5% w kosmetyku niespłukiwanym i do 2,5% w spłukiwanym (jako kwas), a kwasu dehydrooctowego nie używa się w aerozolach.
Po co kosmetykom konserwanty i które są dozwolone
Woda, oleje roślinne i ekstrakty to dobre środowisko dla bakterii, drożdży i pleśni. Kosmetyk otwierasz wiele razy, dotykasz go palcami, trzymasz w łazience. Konserwant pomaga utrzymać produkt w dobrym stanie mikrobiologicznym przez cały okres używania. Raport bezpieczeństwa, który musi mieć każdy kosmetyk sprzedawany w UE, zawiera ocenę jakości mikrobiologicznej i wyniki testu skuteczności konserwacji (rozporządzenie 1223/2009, załącznik I).
W UE działa lista pozytywna. Konserwantem może być tylko substancja wpisana do załącznika V rozporządzenia 1223/2009, w stężeniu i na warunkach, które ten załącznik określa. Listę zmienia się na podstawie opinii Komitetu Naukowego ds. Bezpieczeństwa Konsumentów (SCCS), który doradza Komisji Europejskiej. Pełną listę dozwolonych konserwantów z limitami najpopularniejszych substancji opisujemy w osobnym poradniku.
W składzie INCI konserwant stoi zwykle za połową listy, bo dodaje się go niewiele. Ostatnie pozycje to częściej alergeny zapachowe i barwniki. Konserwant bywa też wyżej, bo część surowców, na przykład płynne kompleksy roślinnych ekstraktów, przychodzi od dostawcy już zakonserwowana. Gdy kompleks ma ten sam konserwant co receptura, w składzie widać go tylko raz. Inny konserwant dochodzi jako osobna pozycja.
Co może znaczyć „bez konserwantów” na etykiecie
Od 1 lipca 2019 roku deklaracje typu „wolny od” ocenia się według załącznika III do dokumentu technicznego o deklaracjach kosmetycznych. Przyjęła go grupa robocza ds. kosmetyków przy Komisji Europejskiej; nie jest wiążący, ale korzystają z niego krajowe urzędy. Wynikają z niego trzy reguły.
- „Bez konserwantów” wymaga braku całej grupy. Produkt nie może zawierać żadnego składnika z załącznika V. Nie może też zawierać innego składnika, który chroni go przed drobnoustrojami, na przykład alkoholu.
- „Bez parabenów” jest niedopuszczalne. Parabeny dozwolone w UE są bezpieczne, gdy używa się ich zgodnie z przepisami, a taki napis dyskredytuje całą grupę. Tak samo dokument ocenia napisy „bez fenoksyetanolu”.
- Brak składnika nie może obiecywać gwarancji, której nie da się dać. Dokument podaje przykład: napis „bez substancji uczulających” jest niedopuszczalny, bo nie da się wykluczyć ryzyka alergii. O czytaniu składu przy alergii i o próbie na skórze piszemy przy kosmetykach dla alergików.
Zdarzają się produkty, które konserwantu nie potrzebują. Dokument techniczny podaje przykład perfum z tak dużą ilością alkoholu, że dodatkowy konserwant jest zbędny. Eksponowanie w reklamie, że takie perfumy nie mają konserwantów, uznaje za nieuczciwe.
Konserwanty w kosmetykach Zielonego Laboratorium
W naszych kosmetykach z wodą w składzie najczęściej znajdziesz benzoesan sodu (Sodium Benzoate) i sorbinian potasu (Potassium Sorbate). Serum do włosów zwiększające objętość ma dodatkowo fenoksyetanol (Phenoxyethanol). Pełny skład każdego naszego kosmetyku podajemy przy produkcie.
Krem do twarzy regenerująco nawilżający konserwują benzoesan sodu i sorbinian potasu.
Płyn micelarny z wodą miętową i maska oczyszczająca z białą glinką mają w składzie benzoesan sodu, sorbinian potasu, alkohol benzylowy (Benzyl Alcohol) i kwas dehydrooctowy (Dehydroacetic Acid).
Termin przydatności po otwarciu znajdziesz na opakowaniu, przy symbolu otwartego słoiczka. Trzymaj kosmetyki zamknięte, w suchym miejscu, i nabieraj kremy ze słoiczka czystymi palcami albo szpatułką.
Wszystkie nasze kosmetyki są wegańskie (co to znaczy). Ofertę znajdziesz w sklepie: twarz, ciało, włosy oraz dłonie i stopy. Mikroplastik, kolejny temat z etykiet, opisujemy w artykule czy mikroplastik w kosmetykach jest szkodliwy.
Z naszej półki
Kosmetyki do tematu
- Bestseller
Nawilżanie · Odżywianie30 mlKrem do twarzy regenerująco nawilżający
Kluczowe: Śliwka i wiesiołek 96,00 zł -
-
Oczyszczanie100 mlMaska do twarzy głęboko oczyszczająca
Kluczowe: Biała glinka i woda miętowa 59,00 zł -
-
-
-
Wygładzenie · Odżywianie150 mlOdżywka do włosów wygładzająca
Kluczowe: Olej migdałowy i len 72,00 zł
Pytania
Często pytacie
Co to są parabeny?
Parabeny to konserwanty, estry kwasu 4-hydroksybenzoesowego. Chronią kosmetyk przed bakteriami i grzybami. W UE dozwolone są cztery: metylo-, etylo-, propylo- i butyloparaben, każdy z limitem stężenia. W składzie INCI mają w nazwie końcówkę „paraben”.
Co to jest methylparaben?
Methylparaben to nazwa INCI metyloparabenu, najczęściej spotykanego parabenu. W UE wolno go dodać do 0,4% (w przeliczeniu na kwas). W 2023 roku komitet SCCS uznał go za bezpieczny w tym stężeniu. Jego sól sodowa ma w składzie nazwę Sodium Methylparaben.
Czy parabeny są szkodliwe?
W UE dozwolone są cztery parabeny, każdy z limitem stężenia: metyl- i etyloparaben do 0,4%, propyl- i butyloparaben łącznie do 0,14%. Pięć innych parabenów zakazano w 2014 roku, bo producenci nie dostarczyli danych potrzebnych do oceny ich bezpieczeństwa (rozporządzenie 358/2014).
Jak sprawdzić, czy kosmetyk zawiera parabeny?
Przeczytaj skład INCI. Parabeny mają w nazwie końcówkę „paraben”, na przykład Methylparaben albo Propylparaben. Pełny skład podajemy przy każdym produkcie.
Czym zastąpić parabeny w kosmetykach naturalnych?
Standard COSMOS dla kosmetyków naturalnych i organicznych dopuszcza krótką listę konserwantów: kwas benzoesowy, kwas sorbowy, kwas salicylowy i kwas dehydrooctowy razem z ich solami oraz alkohol benzylowy. Parabenów na tej liście nie ma.
Czy kosmetyki Zielonego Laboratorium zawierają konserwanty?
Tak. W kosmetykach z wodą w składzie najczęściej używamy benzoesanu sodu i sorbinianu potasu, w części receptur także alkoholu benzylowego i kwasu dehydrooctowego. Pełny skład każdego produktu podajemy na jego stronie.
