Poradnik
Konserwanty w kosmetykach: benzoesan sodu, fenoksyetanol, sorbinian potasu
Konserwanty to składniki, które hamują rozwój drobnoustrojów w kosmetyku. Potrzebuje ich większość kosmetyków, zwłaszcza tych z wodą w składzie. W UE wolno używać tylko konserwantów z załącznika V rozporządzenia 1223/2009, każdego do określonego stężenia. Limit benzoesanu sodu, liczony jako kwas benzoesowy, to 0,5% w kosmetyku, który zostaje na skórze, i 2,5% w spłukiwanym. Limit fenoksyetanolu to 1%, a sorbinianu potasu 0,6% (jako kwas).
Konserwant w składzie kosmetyku rozpoznasz po nazwach takich jak Sodium Benzoate, Potassium Sorbate czy Phenoxyethanol.
Do czego służą konserwanty: woda i drobnoustroje
Rozporządzenie o produktach kosmetycznych definiuje konserwanty jako substancje, których jedynym lub głównym zadaniem jest hamowanie rozwoju drobnoustrojów w kosmetyku.
Chodzi przede wszystkim o wodę. To zwykle główny składnik kremu, toniku czy szamponu, a drobnoustroje dobrze się w niej namnażają. Kosmetyk może się zanieczyścić przy produkcji i później, w trakcie używania, już w twojej łazience. Dobrze dobrany konserwant chroni produkt zarówno w zamkniętym opakowaniu, jak i przez cały czas używania po otwarciu.
Konserwant to jedna z kilku zapór przed drobnoustrojami:
- higiena produkcji, o którą producent dba najpierw,
- konserwanty w gotowym kosmetyku,
- odpowiednie pH: drobnoustroje najlepiej rosną w kosmetyku o pH od 5 do 8, a przy pH poniżej 4 lub powyżej 10 zwykle nie mogą się rozwijać,
- opakowanie,
- substancje, które obniżają aktywność wody, na przykład sole, gliceryna, sorbitol czy guma ksantanowa.
Prawo pilnuje tego od strony producenta. Każdy kosmetyk sprzedawany w UE musi być bezpieczny w normalnym i dającym się przewidzieć użyciu. W raporcie bezpieczeństwa producent opisuje czystość mikrobiologiczną surowców i gotowego produktu i podaje, jak wypadł test skuteczności konserwacji (challenge test). Przepisy szczególnie pilnują kosmetyków do okolic oczu, na błony śluzowe i dla dzieci do trzech lat.
Kosmetyki bez wody, takie jak olejki czy peelingi z solą i olejami, to inna sprawa. Nasz olejek do ciała z olejem jojoba i marchwią składa się głównie z olejów roślinnych i nie ma w składzie konserwantu z załącznika V. Więcej o jednym z jego olejów przeczytasz na stronie olej jojoba.
Lista dozwolonych konserwantów: limity z załącznika V
Unia prowadzi zamkniętą listę konserwantów, którą tworzy załącznik V rozporządzenia 1223/2009. Przy każdej substancji podaje najwyższe stężenie w gotowym kosmetyku, a czasem także dodatkowe warunki. Wpisy razem z późniejszymi zmianami publikuje unijna baza składników CosIng.
Zanim konserwant trafi do formuły, producent sprawdza cztery rzeczy: czy dobrze chroni produkt przed drobnoustrojami, czy jest bezpieczny, czy pasuje do pozostałych składników i czy spełnia przepisy.
Oto limity dla konserwantów, które najczęściej spotkasz w składach, oraz dla parabenów:
| Nazwa w składzie (INCI) | Nazwa polska | Najwyższe dozwolone stężenie | Uwagi |
|---|---|---|---|
| Sodium Benzoate | benzoesan sodu | 0,5% w kosmetykach niespłukiwanych, 2,5% w spłukiwanych, 1,7% w produktach do jamy ustnej (jako kwas) | wpis 1, razem z kwasem benzoesowym |
| Potassium Sorbate | sorbinian potasu | 0,6% (jako kwas) | wpis 4, razem z kwasem sorbowym i jego solami |
| Phenoxyethanol | fenoksyetanol | 1,0% | wpis 29 |
| Benzyl Alcohol | alkohol benzylowy | 1,0% | wpis 34; bywa też składnikiem zapachowym (załącznik III) |
| Dehydroacetic Acid | kwas dehydrooctowy | 0,6% (jako kwas) | wpis 13; nie w aerozolach |
| Methylparaben, Ethylparaben | metyloparaben, etyloparaben | 0,4% pojedynczy ester, 0,8% mieszanina (jako kwas) | wpis 12 |
| Propylparaben, Butylparaben | propyloparaben, butyloparaben | łącznie 0,14% (jako kwas) | wpis 12a; wykluczone z niespłukiwanych kosmetyków na okolice pieluszkowe dzieci poniżej trzech lat |
Dwie rzeczy pomagają czytać tę tabelę.
„Jako kwas”. Benzoesan sodu i sorbinian potasu to sole. Limit liczy się dla odpowiadającego im kwasu, czyli kwasu benzoesowego i sorbowego.
Spłukiwane i niespłukiwane. Szampon czy żel pod prysznic spłukujesz po chwili, krem i tonik zostają na skórze na wiele godzin. Dlatego przy benzoesanie sodu limit dla produktów spłukiwanych jest pięć razy wyższy niż dla tych, które zostają na skórze.
Sodium Benzoate (benzoesan sodu)
CosIng opisuje go jako sól sodową kwasu benzoesowego i podaje trzy funkcje: konserwującą, antykorozyjną i zapachową. Należy do konserwantów z grupy kwasów organicznych, razem z kwasem sorbowym i dehydrooctowym. Takie konserwanty działają najlepiej w lekko kwaśnym kosmetyku, bo od pH zależy, ile ich aktywnej formy jest w produkcie.
Potassium Sorbate (sorbinian potasu)
To sól kwasu sorbowego, w CosIng z funkcją konserwującą. Jego limit to 0,6%, liczone jako kwas.
Benzoesan sodu i sorbinian potasu w jednym składzie
W naszych składach sorbinian potasu zwykle stoi obok benzoesanu sodu: tę parę ma 25 z 28 kosmetyków z wodą. Producenci często łączą konserwanty, bo mieszanka chroni przed szerszą grupą drobnoustrojów, utrudnia im uodpornienie się i zmniejsza ryzyko działań niepożądanych. Każdy z tych konserwantów ma w załączniku V osobny wpis i osobny limit: benzoesan sodu 0,5% w kosmetyku, który zostaje na skórze, i 2,5% w spłukiwanym, a sorbinian potasu 0,6%. Oba limity liczy się jako kwas.
Phenoxyethanol (fenoksyetanol): co to jest i czy jest szkodliwy
Baza CosIng opisuje fenoksyetanol (2-fenoksyetanol) jako aromatyczny alkohol eterowy i podaje dla niego funkcję konserwującą. Jako konserwant może stanowić najwyżej 1% kosmetyku.
Francuska agencja ds. bezpieczeństwa leków i produktów zdrowotnych (ANSM) zaproponowała obniżenie limitu fenoksyetanolu do 0,4% w kosmetykach dla dzieci do trzech lat. Po tej propozycji SCCS ocenił fenoksyetanol na nowo. W 2016 roku komitet uznał fenoksyetanol za bezpieczny konserwant w stężeniu do 1%, także dla tej grupy wiekowej. Limit 1% obowiązuje do dziś i dotyczy kosmetyków każdego rodzaju.
Uczulenie na fenoksyetanol jest możliwe, ale według SCCS zdarza się rzadko: komitet ocenił to ryzyko jako bardzo niskie.
Inne konserwanty z załącznika V
W składach spotkasz też te konserwanty.
Parabeny w skrócie
Parabeny to estry kwasu 4-hydroksybenzoesowego. SCCS potwierdził, że metylo- i etyloparaben są bezpieczne w dozwolonych stężeniach. W 2014 roku limit propylo- i butyloparabenu ustalono na łącznie 0,14%, a z niespłukiwanych kosmetyków na okolice pieluszkowe małych dzieci je wyłączono. Pięć innych parabenów zakazano w tym samym roku. Pełną tabelę i to, co oznacza napis „bez parabenów”, opisujemy na stronie kosmetyki bez konserwantów i parabenów.
Alkohol benzylowy i kwas dehydrooctowy
Oba są w załączniku V: alkohol benzylowy do 1%, kwas dehydrooctowy do 0,6% liczone jako kwas. Alkohol benzylowy ma w CosIng także funkcję zapachową i rozpuszczalnika, więc czasem trafia do składu z kilku powodów naraz. Kwasu dehydrooctowego nie wolno używać w kosmetykach w aerozolu.
Metyloizotiazolinon (MIT): konserwant, który UE ograniczyła
Metyloizotiazolinon (Methylisothiazolinone) wolno było kiedyś dodawać do kosmetyków w stężeniu do 0,01%. Komitet SCCS ocenił jednak w 2013 roku, że takie stężenie nie jest bezpieczne dla konsumenta. Dla kosmetyków, które zostają na skórze, w tym chusteczek nawilżanych, nie wykazano żadnego bezpiecznego stężenia. Ponieważ ta substancja wywoływała coraz więcej uczuleń, Komisja Europejska zakazała jej w kosmetykach, które zostają na skórze. Zakaz obowiązuje od 12 lutego 2017 roku.
W 2015 roku SCCS uznał za bezpieczne w produktach spłukiwanych stężenie do 0,0015%. Ten limit obowiązuje od 2018 roku. Ten sam limit i to samo ograniczenie do produktów spłukiwanych ma mieszanina metyloizotiazolinonu z metylochloroizotiazolinonem (Methylchloroisothiazolinone). Mieszanina ma w załączniku V osobny wpis, a oba wpisy wzajemnie się wykluczają.
Limity z załącznika V mogą się zmienić, gdy SCCS oceni substancję na nowo. Tak było z metyloizotiazolinonem i z parabenami.
Naturalne konserwanty i składniki wielofunkcyjne
Ekstrakty roślinne i olejki eteryczne, takie jak olejek lawendowy, trafiają do kosmetyków głównie ze względu na inne właściwości. Są w nich na przykład emolientami, substancjami nawilżającymi, przeciwutleniaczami albo barwnikami. Kilka badań pokazało, że mogą też chronić kosmetyk przed drobnoustrojami. Do samej konserwacji autorzy przeglądu badań często ich jednak nie polecają: w rozcieńczeniu słabną, ich działanie zależy od pH, a olejki eteryczne są lotne i mają intensywny zapach.
Konserwację wspierają też składniki wielofunkcyjne. Każdy ma w recepturze swoje główne zadanie, a przy okazji może pomagać chronić produkt przed drobnoustrojami. Należą do nich substancje chelatujące, na przykład kwas cytrynowy, kwas mlekowy i kwas fitynowy. Wiążą żelazo, którego drobnoustroje potrzebują do wzrostu, i mogą wzmacniać działanie konserwantów. Do tej grupy należą też 1,2-diole, przede wszystkim glikol kaprylowy (Caprylyl Glycol).
Jak znaleźć konserwanty w składzie (INCI)
Konserwantów dodaje się niewiele: limity z załącznika V dla substancji z naszej tabeli wynoszą od 0,14% do 2,5%. Składniki podaje się od tego, którego jest najwięcej. Te, których jest mniej niż 1%, mogą stać w dowolnej kolejności. Dlatego konserwanty znajdziesz zwykle w drugiej połowie listy, choć rzadko na samym końcu, gdzie częściej stoją substancje zapachowe i barwniki. Konserwant trafia do kosmetyku także z niektórymi surowcami, bo część gotowych kompleksów ekstraktów ma własną konserwację. Jeśli to ten sam konserwant, na liście widzisz go tylko raz, a jeśli inny, pojawia się drugi konserwant. Limit z załącznika V dotyczy całej ilości w gotowym kosmetyku. Jak czytać całą listę i jak konserwant pomaga znaleźć granicę 1%, wyjaśniamy w poradniku jak czytać skład kosmetyku.
Zrób to w czterech krokach:
- Znajdź nazwę. Szukaj w składzie nazw z tabeli wyżej: Sodium Benzoate, Potassium Sorbate, Phenoxyethanol, Benzyl Alcohol, Dehydroacetic Acid, nazw z końcówką „paraben”.
- Sprawdź limit. W tabeli zobaczysz, ile tego konserwantu wolno dodać do kosmetyku.
- Oceń, czy produkt się spłukuje. Przy benzoesanie sodu to zmienia limit: 2,5% w szamponie, 0,5% w kremie.
- Sprawdź funkcję w CosIng. Nie każdy składnik z końca listy jest konserwantem. Na przykład Ethylhexylglycerin (etyloheksylogliceryna) nie ma wpisu w załączniku V, a CosIng podaje dla niej dwie funkcje: dezodorującą i kondycjonującą skórę.
Przykład z naszej półki. Tonik do twarzy łagodzący z aloesem i hibiskusem zawiera benzoesan sodu i sorbinian potasu. To dwa konserwanty z grupy kwasów organicznych, a tonik zostaje na skórze, więc benzoesan sodu ma w nim limit 0,5%. Szampon do włosów wygładzający zawiera tę samą parę, ale jako produkt spłukiwany podlega limitowi 2,5%. O substancjach myjących w szamponach piszemy w poradniku SLS i SLES w kosmetykach.
Jakich konserwantów używamy w naszych kosmetykach
W większości naszych kosmetyków z wodą konserwuje para benzoesan sodu i sorbinian potasu. W części produktów konserwują też alkohol benzylowy i kwas dehydrooctowy, na przykład w kremie do stóp i masce z białą glinką. Fenoksyetanol ma jeden nasz produkt: serum do włosów zwiększające objętość. Wszystkie te substancje są na unijnej liście, każda ze swoim limitem.
Policzyliśmy konserwanty w składach 32 kosmetyków Zielonego Laboratorium, które sprzedajemy (składy ze stron produktów, stan na listopad 2026). Wodę ma w składzie 28 z nich i każdy z tych kosmetyków zawiera co najmniej jeden konserwant z załącznika V. Pozostałe cztery są bezwodne: olejek do ciała, dwa peelingi do ciała i krem z filtrem SPF 50.
| Konserwant (INCI) | Ile u nas | Limit z załącznika V |
|---|---|---|
| Sodium Benzoate | 27 | 0,5% w niespłukiwanych, 2,5% w spłukiwanych (jako kwas) |
| Potassium Sorbate | 25 | 0,6% (jako kwas) |
| Dehydroacetic Acid | 12 | 0,6% (jako kwas) |
| Benzyl Alcohol | 12 | 1,0% |
| Phenoxyethanol | 1 | 1,0% |
Alkohol benzylowy i kwas dehydrooctowy występują u nas zawsze razem, w tych samych 12 kosmetykach.

Pełny skład podajemy przy każdym produkcie. Kosmetyki z wodą znajdziesz w działach twarz i włosy, a olejki bez wody na półce Balsamy i olejki. O innych składnikach, które stoją w naszych formułach, piszemy w dziale składniki.
Termin po otwarciu (PAO) i przechowywanie
Na opakowaniu znajdziesz jedną z dwóch informacji o trwałości kosmetyku:
- otwarty słoiczek z liczbą miesięcy, na przykład 6M lub 12M. To okres po otwarciu, w którym kosmetyk można bezpiecznie używać. Podaje się go na produktach, których trwałość przekracza 30 miesięcy,
- datę z dopiskiem „najlepiej zużyć przed”, na produktach o krótszej trwałości.
PAO liczysz od dnia, w którym otworzysz produkt. Zapisz tę datę markerem na opakowaniu, jeśli łatwo ci ją zapomnieć. Skąd się bierze liczba na słoiczku i jak rozpoznać, że kosmetyk się zepsuł, piszemy w tekście o dacie ważności kosmetyków.
Dużo zależy od opakowania i od tego, jak używasz kosmetyku. Pompka, także typu airless, i tubka z wąskim otworem dobrze chronią produkt. Przy szamponach i żelach pod prysznic opakowanie z wąskim otworem wyraźnie zmniejsza ryzyko, że produkt zanieczyści woda z kąpieli. Ze słoiczka nabieraj krem czystymi palcami albo szpatułką i zamykaj go od razu po użyciu.
Uczulenie na składnik kosmetyku: co robić
Uczulenie kontaktowe mogą wywołać substancje obecne w kosmetykach. Taka reakcja pojawia się zwykle po kilku godzinach albo dniach od kontaktu z substancją. Skóra swędzi, robi się sucha i popękana, mogą pojawić się pęcherze. Jasna skóra czerwienieje, a ciemna może zrobić się ciemnobrązowa, fioletowa lub szara. Najczęściej dotyczy to dłoni i twarzy. Właśnie z powodu uczuleń UE ograniczyła metyloizotiazolinon, o którym piszemy wyżej.
Gdy podejrzewasz uczulenie, możesz zrobić tak:
- Podrażnienie po nowym kosmetyku. Odstaw go.
- Objawy się utrzymują, wracają albo są nasilone. Idź do lekarza. Może on skierować cię do dermatologa na testy, które pokażą, która substancja cię uczula.
- Znana substancja uczulająca. Unikaj jej, bo tak najlepiej zapobiegasz uczuleniu kontaktowemu. Szukaj jej w składzie INCI przed każdym zakupem.
- Nowy kosmetyk. Najpierw sprawdź reakcję skóry. Dermatolodzy z AAD radzą nakładać go przez 7-10 dni, dwa razy dziennie, w zgięciu łokcia. Jeśli skóra się nie zaczerwieni, nie zacznie swędzieć ani puchnąć, możesz go używać.
Z naszej półki
Kosmetyki do tematu
Pytania
Często pytacie
Czy benzoesan sodu i sorbinian potasu w kosmetykach są szkodliwe?
Oba są w UE dozwolonymi konserwantami. Benzoesan sodu ma limit 0,5% w produktach, które zostają na skórze, i 2,5% w spłukiwanych, a sorbinian potasu 0,6%. Oba limity liczy się jako kwas. Każdy kosmetyk musi być bezpieczny w normalnym użyciu. Jeśli wiesz, że któryś z nich cię uczula, szukaj w składzie jego nazwy: Sodium Benzoate lub Potassium Sorbate.
Co to jest sodium benzoate i potassium sorbate?
To nazwy INCI dwóch konserwantów. Sodium Benzoate to benzoesan sodu, sól sodowa kwasu benzoesowego. Potassium Sorbate to sorbinian potasu, sól kwasu sorbowego. Oba są w załączniku V rozporządzenia 1223/2009, a unijna baza CosIng podaje dla nich funkcję konserwującą. W składzie stoją zwykle blisko końca listy, bo konserwantów dodaje się niewiele.
Czy phenoxyethanol jest szkodliwy?
W 2016 roku Komitet Naukowy ds. Bezpieczeństwa Konsumentów (SCCS) ocenił fenoksyetanol jako bezpieczny konserwant w stężeniu do 1%. Ocena objęła też dzieci do trzech lat, bo dla nich francuska agencja ANSM proponowała niższy limit. Uczulenie na fenoksyetanol według komitetu zdarza się rzadko. Limit 1% obowiązuje w UE bez zmian. W składzie INCI szukaj nazwy Phenoxyethanol.
Ile konserwantu jest w kosmetyku?
Niewiele. Załącznik V rozporządzenia 1223/2009 ogranicza konserwanty z naszej tabeli do stężeń od 0,14% do 2,5%, zależnie od substancji i rodzaju produktu. Dokładnej ilości skład nie podaje. Składniki, których jest mniej niż 1%, mogą stać w dowolnej kolejności, dlatego konserwanty zwykle widać pod koniec listy.
Co to jest alkohol benzylowy w kosmetykach?
Alkohol benzylowy (Benzyl Alcohol) to alkohol aromatyczny. Baza CosIng podaje dla niego kilka funkcji: konserwującą, rozpuszczalnika, regulującą lepkość i zapachową. Jako konserwant może stanowić najwyżej 1% kosmetyku. Jest też w załączniku III, który określa warunki jego użycia w innej roli niż konserwant, na przykład jako składnika zapachowego. W składzie INCI szukaj nazwy Benzyl Alcohol.
Co to jest metyloizotiazolinon (MIT)?
Metyloizotiazolinon (Methylisothiazolinone) to konserwant z załącznika V. Z powodu rosnącej liczby uczuleń UE zakazała go w kosmetykach, które zostają na skórze. Zakaz obowiązuje od lutego 2017 roku. W produktach spłukiwanych wolno go użyć do 0,0015%. Jeśli cię uczula, szukaj w składzie nazwy Methylisothiazolinone.
Czytaj dalej
Przeczytaj też
-
Poradnik SLS i SLES w kosmetykach: co to jest i czym się różnią
SLS (Sodium Lauryl Sulfate) i SLES (Sodium Laureth Sulfate) to anionowe substancje myjące, czyli surfaktanty. Otaczają tłuszcz i brud, a woda zabiera je ze skóry i włosów, dlatego…
-
Poradnik Jak czytać skład kosmetyków (INCI) krok po kroku
INCI to międzynarodowe nazewnictwo składników kosmetycznych, na którym Unia Europejska opiera słownik nazw do etykiet. Skład kosmetyku czytasz od początku listy. Składniki podaje się od tego, którego jest…
-
Poradnik Zaburzona bariera hydrolipidowa: objawy i jak ją odbudować
Zaburzona bariera hydrolipidowa to stan, w którym warstwa rogowa naskórka traci wodę i lipidy szybciej, niż je uzupełnia. Czujesz wtedy ściągnięcie po myciu, pieczenie i szczypanie, a skóra…
Źródła
9
- Rozporządzenie (WE) nr 1223/2009 dotyczące produktów kosmetycznych (art. 2, art. 3, art. 19, załącznik I, załącznik V), 2009, Komisja Europejska
- Rozporządzenie Komisji (UE) nr 1004/2014 zmieniające załącznik V (parabeny), 2014, Komisja Europejska (EUR-Lex)
- SCCS. Opinion on Phenoxyethanol, SCCS/1575/16, 2016, Komitet Naukowy ds. Bezpieczeństwa Konsumentów (SCCS), Komisja Europejska
- CosIng: Sodium Benzoate, Potassium Sorbate, Phenoxyethanol, Benzyl Alcohol, Dehydroacetic Acid, Methylisothiazolinone, Ethylhexylglycerin i wpisy załącznika V (stan na 2026), Komisja Europejska (baza CosIng)
- Halla N. i in. Cosmetics Preservation: A Review on Present Strategies. Molecules, 2018; 23(7): 1571, MDPI (PubMed 29958439)
- Contact dermatitis, 2023, NHS
- Rozporządzenie Komisji (UE) 2016/1198 zmieniające załącznik V (metyloizotiazolinon), 2016, Komisja Europejska (EUR-Lex)
- Rozporządzenie Komisji (UE) 2017/1224 zmieniające załącznik V (metyloizotiazolinon), 2017, Komisja Europejska (EUR-Lex)
- How to test skin care products (2021), American Academy of Dermatology
