Olejki eteryczne: co to jest i jak je bezpiecznie stosować

Co to jest olejek eteryczny

Olejek eteryczny to lotna część rośliny, która niesie jej zapach. Olejek lawendowy powstaje przez destylację kwitnących szczytów lawendy z parą wodną. Olejek z drzewa herbacianego destyluje się z liści. Olejek pomarańczowy otrzymuje się przez wyciskanie skórki owocu. Tak opisują je unijna baza składników CosIng i Europejska Agencja Leków.

Każdy olejek eteryczny jest mieszaniną wielu związków: w olejku lawendowym opisano ich ponad 450. Unijny Komitet Naukowy ds. Bezpieczeństwa Konsumentów (SCCS) zalicza olejki do naturalnych mieszanin, których skład może się zmieniać. W olejkach cytrusowych badacze znaleźli różnice w zawartości niektórych związków nawet między odmianami tego samego gatunku i między miejscami uprawy.

Olej roślinny działa inaczej. Olej ze słodkich migdałów i olej lniany pochodzą z nasion. Olej migdałowy jest emolientem: zmiękcza skórę i zostaje na jej powierzchni, a olejek eteryczny paruje.

Po co olejki eteryczne w kosmetykach

W kosmetyku olejek eteryczny odpowiada przede wszystkim za zapach. CosIng przypisuje olejkom funkcję zapachową, a części z nich także pielęgnującą skórę, na przykład olejkom z liści eukaliptusa, z liści rozmarynu i ze skórki grejpfruta. Za mycie, nawilżanie i natłuszczanie odpowiadają w kosmetyku inne składniki.

Jaki olejek eteryczny na co pomaga? W kosmetyku olejki różnią się przede wszystkim zapachem: lawenda pachnie ziołowo, geranium kwiatowo, rozmaryn i eukaliptus świeżo, a cytrusy jasno i owocowo.

Olejek	Nazwa w składzie (INCI)	Z czego powstaje
lawendowy	Lavandula Angustifolia Herb Oil, Lavandula Angustifolia Oil	kwitnące ziele i kwiaty lawendy wąskolistnej, destylacja
rozmarynowy	Rosmarinus Officinalis Leaf Oil	kwitnące wierzchołki i liście rozmarynu
eukaliptusowy	Eucalyptus Globulus Leaf Oil	świeże liście eukaliptusa
z geranium	Pelargonium Graveolens Flower Oil	kwiaty pelargonii pachnącej (geranium burbońskie)
z drzewa herbacianego	Melaleuca Alternifolia Leaf Oil	liście drzewa herbacianego, destylacja
pomarańczowy	Citrus Aurantium Dulcis Peel Oil	skórka pomarańczy, wyciskanie
grejpfrutowy	Citrus Grandis Peel Oil	skórka grejpfruta
bergamotowy	Citrus Aurantium Bergamia Peel Oil	skórka bergamotki
cytrynowy	Citrus Limon Peel Oil, Citrus Medica Limonum Peel Oil	świeża skórka cytryny

Olejki z geranium, lawendy, rozmarynu, eukaliptusa i drzewa herbacianego tworzą ziołowy, kwiatowy i orzeźwiający zapach naszego szamponu aromaterapeutycznego. Myją w nim składniki pochodzące z oleju kokosowego. Uważaj na oczy, a jeśli szampon do nich trafi, przepłucz je wodą.

Olejki eteryczne na włosy i skórę głowy trafiają też do wcierek, o których piszemy w poradniku Wcierka do włosów: jak ją stosować. Pozostałe kosmetyki z olejkami znajdziesz na półkach Włosy i Ciało.

Naturalne olejki eteryczne: jak je rozpoznać w składzie

Olejek eteryczny ma w składzie (INCI) łacińską nazwę rośliny, zwykle też nazwę jej części, i słowo Oil, na przykład Eucalyptus Globulus Leaf Oil albo Citrus Aurantium Dulcis Peel Oil. Słowo Parfum oznacza według rozporządzenia o kosmetykach kompozycję zapachową, czyli surowce dodane po to, żeby kosmetyk pachniał. Z samego słowa Parfum nie dowiesz się więc, z czego powstał zapach.

Jak rozpoznać prawdziwy olejek eteryczny? Czystości olejku nie sprawdzisz węchem ani kolorem. Badacze olejków cytrusowych piszą, że często się je fałszuje olejkiem z innego, tańszego cytrusa, a konsument praktycznie nie ma jak tego wykryć. Fałszerstwo wykaże dopiero analiza w laboratorium.

Olejki eteryczne a alergeny w składzie

Część związków z olejków eterycznych unijne prawo zalicza do alergenów zapachowych. Wśród nich są linalol (Linalool), limonen (Limonene), cytral (Citral) i geraniol (Geraniol). Kosmetyk musi je wymienić w składzie z nazwy, gdy zawiera ich więcej niż 0,001% (kosmetyk, który zostaje na skórze) albo 0,01% (kosmetyk spłukiwany). Dlatego na końcu wielu składów widzisz te nazwy obok samych olejków, a osoba uczulona może taki kosmetyk ominąć.

Rozporządzenie 2023/1545 dopisało do tej listy także całe olejki eteryczne, między innymi lawendowy, eukaliptusowy, z geranium, miętowy, cytrynowy, bergamotowy, ze skórki pomarańczy i z kory cynamonowca. Olejek lawendowy SCCS zalicza do substancji o potwierdzonym działaniu uczulającym u ludzi.

Niektóre składniki olejków utleniają się na powietrzu i wtedy uczulają silniej. Tak utleniają się linalol i octan linalilu z olejku lawendowego. Rozporządzenie 2023/1545 każe traktować składniki, które na powietrzu zmieniają się w alergeny, jak alergeny zapachowe. Dla limonenu prawo ustala też, ile nadtlenków może zawierać.

Jak czytać tę część składu, opisujemy w poradniku Jak czytać skład kosmetyku. Jak wybrać kosmetyk przy uczuleniu na zapachy, piszemy przy kosmetykach dla alergików.

Jak stosować olejki eteryczne na skórę

W gotowym kosmetyku olejek jest już rozcieńczony. Taki kosmetyk stosuj według etykiety. Z czystym olejkiem postępuj tak:

1. Zawsze go rozcieńczaj. Wymieszaj olejek z olejem roślinnym. Ile kropli dodać, sprawdź w instrukcji producenta olejku.
2. Zrób próbę uczuleniową. Przez 7-10 dni nakładaj 2 razy dziennie odrobinę rozcieńczonego olejku w zgięciu łokcia, na miejscu wielkości monety. Gdy po tym czasie skóra wygląda normalnie, bez zaczerwienienia, swędzenia i obrzęku, możesz stosować olejek na większej powierzchni.
3. Omijaj oczy, błony śluzowe oraz podrażnioną i uszkodzoną skórę. Czystego olejku nie nakładaj na twarz.
4. Zakręcaj buteleczkę zaraz po użyciu. Im mniej powietrza dociera do olejku, tym wolniej się utlenia.
5. Gdy skóra zareaguje, zmyj olejek i odstaw go. Jeśli objawy się utrzymują, idź do lekarza i zabierz buteleczkę olejku.

Wskazówki dla konkretnych olejków znajdziesz przy olejku lawendowym i olejku rozmarynowym.

Fototoksyczność olejków cytrusowych

Olejki wyciskane ze skórki cytrusów zawierają też mało lotne furokumaryny. Na skórze w połączeniu ze słońcem, zwłaszcza z promieniowaniem UVA, mogą wywołać reakcję fototoksyczną: pieczenie, zaczerwienienie i pęcherze, a potem przebarwienia. Najwięcej furokumaryn badacze znaleźli w wyciskanym olejku z włoskiej bergamotki. Perfumy z olejkiem bergamotowym, nałożone na skórę przed wyjściem na słońce, potrafią zostawić przebarwione smugi, zwykle na szyi.

Unijne rozporządzenie zakazuje dodawania furokumaryn do kosmetyków, z wyjątkiem ilości, które naturalnie występują w olejkach. W kosmetykach do opalania i przeciwsłonecznych może ich być najwyżej 1 mg na kilogram.

Jeśli kosmetyk z olejkiem cytrusowym ma na etykiecie ostrzeżenie przed słońcem, stosuj się do niego. Czystego olejku cytrusowego nie nakładaj na skórę, którą wystawisz na słońce lub lampy solarium. Nasze masło odżywcze do ciała pachnie lawendą, grejpfrutem i cynamonem. Olejek grejpfrutowy jest cytrusowy, więc po nałożeniu masła unikaj słońca i solarium przez 12 godzin.

Olejki eteryczne dla dzieci i w ciąży

Kosmetyki dla dzieci poniżej 3 lat przechodzą według rozporządzenia o kosmetykach szczegółową ocenę bezpieczeństwa. Małemu dziecku wybieraj więc kosmetyki przeznaczone dla jego wieku. Czystego olejku nie nakładaj dziecku na skórę bez rozmowy z pediatrą i trzymaj buteleczkę tam, gdzie dziecko jej nie sięgnie.

Jeśli jesteś w ciąży lub karmisz piersią, zanim zaczniesz używać czystych olejków, zapytaj lekarza. Europejska Agencja Leków w monografiach olejku lawendowego i rozmarynowego jako leków roślinnych podaje, że ich bezpieczeństwa w tym okresie nie ustalono, i nie zaleca ich wtedy jako leków.

Pytania o wdychanie olejków, na przykład z dyfuzora, i o ich wpływ na zdrowie zadaj lekarzowi. Zmiany na skórze, które nie mijają, pokaż dermatologowi.