Zaburzona bariera hydrolipidowa: objawy i jak ją odbudować

Zaburzona bariera hydrolipidowa: objawy

Czym jest bariera hydrolipidowa, nazywana też płaszczem hydrolipidowym, i jakie pH ma zdrowa skóra, wyjaśnia poradnik Budowa skóry. Tutaj zaczynamy od chwili, w której bariera przestaje dobrze trzymać wodę.

Zaburzoną barierę, nazywaną też uszkodzoną, naruszoną albo zniszczoną, rozpoznasz po tym, co czujesz i widzisz na skórze:

• Ściągnięcie, najsilniejsze zaraz po myciu.
• Pieczenie i szczypanie po nałożeniu kosmetyków.
• Swędzenie i mrowienie.
• Szorstkość i łuszczenie. Skóra jest chropowata, a na jej powierzchni zbierają się drobne płatki martwych komórek.
• Nierówna powierzchnia. Komórki warstwy rogowej gromadzą się na powierzchni i skóra traci gładkość.

Warstwę rogową naskórka często porównuje się do muru. Komórki są w nim cegłami, a lipidy między nimi, czyli ceramidy, cholesterol i kwasy tłuszczowe, zaprawą. Gdy tej zaprawy ubywa, bariera słabiej zatrzymuje wodę i skóra się wysusza. Objawy suchości widać, gdy warstwa rogowa zawiera mniej niż 10% wody. To warstwa rogowa w dużej mierze odpowiada za ochronne funkcje skóry, a kłopot z jedną z nich odbija się na pozostałych.

Co uszkadza barierę hydrolipidową: przyczyny

Barierę najczęściej narusza kilka codziennych nawyków naraz:

• Długie kąpiele i gorąca woda. Przy suchej, swędzącej skórze brytyjska służba zdrowia (NHS) radzi krótką kąpiel lub prysznic w chłodnej albo letniej wodzie.
• Mydło i mocne środki myjące. Mydło częściej niż syntetyczne środki myjące narusza barierę, rozpuszcza lipidy skóry i zmienia jej pH. Więcej o tym niżej, w części o myciu.
• Za dużo peelingów i kwasów. Zbyt częste złuszczanie sprawia, że skóra czerwienieje i jest podrażniona. Jeśli złuszczasz skórę, gdy używasz kosmetyków z retinolem albo kremów z retinoidami, suchość może się nasilić.
• Tarcie. Skórę podrażniają szorowanie twarzy, myjki, gąbki i wycieranie ręcznikiem.
• Suche powietrze w mieszkaniu. Amerykańska Akademia Dermatologii (AAD) zaleca przy suchej skórze nawilżać powietrze w domu.
• Praca w wodzie. Zajęcia, przy których kilka razy dziennie moczysz ręce, a także praca z cementem, mocno wysuszają skórę.
• Wiek. W jednym z badań naukowcy zrywali naskórek taśmą klejącą, aż naruszyli barierę. U osób po 80. roku życia wystarczyło do tego średnio 18 zerwań, a u osób w wieku 20-30 lat potrzeba było 31. U starszych osób bariera także wolniej wraca do formy.

Mycie i pH mydła

Środki myjące to albo mydła, albo syntetyczne środki myjące, nazywane syndetami. Skóra ma lekko kwaśny odczyn, pH 4,0-6,0. Mydło ma zwykle pH 8,5-11,0, a syndet 5,5-7,0. Syndet mieści się więc częściowo w zakresie skóry, mydło w całości ponad nim.

Po częstym myciu mocnym mydłem skóra bywa sucha i szorstka, łuszczy się, swędzi i jest ściągnięta. Odczyn skóry podnosi już jedno mycie, nawet samą wodą, a na powrót do zwykłego poziomu skóra potrzebuje do kilku godzin. Od kwaśnego odczynu zależy z kolei to, jak sprawnie bariera się odnawia.

Dlatego przy zaburzonej barierze ogranicz mycie twarzy do 2 razy dziennie. Więcej o pH skóry piszemy w poradniku Budowa skóry, a o popularnych składnikach myjących w tekście SLS i SLES w kosmetykach.

Jak odbudować barierę hydrolipidową: pielęgnacja krok po kroku

Skóra twarzy odbudowuje barierę hydrolipidową sama. Twoje zadanie to przestać ją podrażniać i dać jej wodę oraz tłuszcze, które ograniczą odparowanie. Kroki poniżej opierają się na zaleceniach AAD i NHS.

Przerwa i łagodne mycie

1. Odstaw peelingi, kwasy i retinol, dopóki skóra piecze. Zbyt częste złuszczanie czerwieni i drażni skórę, a przy retinolu może jeszcze nasilić suchość. Do kwasów AHA wróć, gdy pieczenie minie.
2. Myj twarz najwyżej 2 razy dziennie i dodatkowo wtedy, gdy się spocisz. Zwilż ją letnią wodą i rozprowadź żel opuszkami palców. Myjka i gąbka podrażniają skórę, a szorowanie tym bardziej.
3. Osuszaj twarz, przykładając miękki ręcznik. Tarcie ręcznikiem drażni przesuszoną skórę.

Do mycia możesz użyć żelu do mycia twarzy z hydrolizowanym owsem. Jego skład liczy 13 pozycji. Twarz oczyszczają w nim betaina kokamidopropylowa i kokoamfooctan sodu, dwa łagodne środki powierzchniowo czynne. Przegląd badań o mydłach i syndetach wymienia oba wśród często stosowanych amfoterycznych środków myjących. Żel zawiera też glicerynę, która trzyma wodę w skórze, oraz hydrolizowany owies, pielęgnujący twarz już w trakcie mycia. Wystarczy trochę żelu na mokrej twarzy: wmasuj go opuszkami palców i spłucz. Więcej żeli i kosmetyków do demakijażu zebraliśmy w kategorii Mycie i demakijaż.

Krem

4. Posmaruj twarz kremem zaraz po osuszeniu, póki jest jeszcze wilgotna. Składniki okluzyjne działają najlepiej na wilgotnej skórze. Smaruj twarz rano, wieczorem i zawsze wtedy, gdy czujesz suchość.

Pasuje tu krem do twarzy z pantenolem i masłem shea. Wodę wiążą w nim gliceryna i hialuronian sodu, pantenol nawilża skórę, a zmiękczają ją masła shea i kakaowe oraz oleje roślinne. Na co dzień krem nawilża i odżywia twarz. Nałóż odrobinę i rozprowadź ją od środka twarzy na zewnątrz. Gdy krem wsiąknie, rano sięgnij jeszcze po krem z filtrem. Więcej kremów zebraliśmy w kategorii Kremy do twarzy.

Wieczorem: elixir pod krem

Gdy skóra potrzebuje więcej nawilżenia, wieczorem po umyciu nałóż pod krem elixir do twarzy z inuliną i quinoa. W elixirze wodę wiążą gliceryna i hialuronian sodu, a inulina, roślinny wielocukier, pielęgnuje skórę. O inulinie więcej przeczytasz w tekście Prebiotyki w kosmetykach. Rozprowadź elixir od środka twarzy na zewnątrz, także na szyję i dekolt, i odczekaj, aż się wchłonie. Sprawdziliśmy go w badaniu na 20 osobach.

Elixir zawiera kompozycję zapachową. Jeśli masz skłonność do alergii, najpierw sprawdź go na małym fragmencie skóry.

Prysznic, powietrze i nowe kosmetyki

5. Pod prysznicem spędzaj 5-10 minut, w letniej wodzie. Po kąpieli od razu posmaruj skórę, póki jest wilgotna.
6. W sezonie grzewczym włącz nawilżacz powietrza. Sucha skóra potrzebuje wilgoci, także z powietrza w mieszkaniu.
7. Nowe kosmetyki wprowadzaj pojedynczo. Gdy coś zacznie piec, od razu wiesz, co to było. Jeżeli któryś kosmetyk, choćby krem, piecze lub szczypie przy każdym użyciu, powiedz o tym dermatologowi.

Suche dłonie pielęgnujesz podobnie, a szczegóły znajdziesz w poradniku Suche dłonie. Jeśli masz cerę tłustą, a skóra mimo to jest ściągnięta, przeczytaj poradnik Cera tłusta. Jak łagodnie zmywać makijaż, opisujemy w poradniku Demakijaż.

Krem na zaburzoną barierę hydrolipidową: jakie składniki

Krem na zaburzoną barierę łączy zwykle trzy grupy składników. Każda ma w skórze inne zadanie.

Humektanty ściągają wodę i trzymają ją w warstwie rogowej. Należą do nich gliceryna, pantenol, kwas hialuronowy i mocznik.

Emolienty to głównie lipidy. Wypełniają szczeliny między komórkami warstwy rogowej, dzięki czemu skóra jest gładsza, miększa i bardziej elastyczna. Przykładem jest masło shea: kwas stearynowy i oleinowy stanowią w nim 85-90% kwasów tłuszczowych.

Składniki okluzyjne zostają na powierzchni skóry jako cienka powłoka i spowalniają odparowanie wody. Wazelina daje taką osłonę od razu po nałożeniu.

Sam humektant, bez składnika okluzyjnego, potrafi podciągnąć wodę z dolnych warstw do naskórka. Tam nic jej nie zatrzymuje i szybko odparowuje. Dlatego kremy łączą humektanty ze składnikami okluzyjnymi i emolientami. Dermatolodzy z AAD radzą przy suchej skórze wybierać krem lub maść, bo dają skórze więcej wilgoci niż lekki balsam. Wśród składników, których warto w nich szukać, wymieniają glicerynę i masło shea.

Osobną grupą są lipidy samej bariery: ceramidy, cholesterol i wolne kwasy tłuszczowe. Bariera potrzebuje wszystkich trzech, żeby utrzymać wodę. W doświadczeniach na uszkodzonej skórze jeden lub dwa z nich nałożone osobno opóźniały powrót bariery. Mieszanina wszystkich trzech w równych proporcjach pozwalała na normalny powrót. Gdy jednego z nich było do 3 razy więcej niż pozostałych, powrót bariery przyspieszał. Przegląd z 2017 roku o roli kremów nawilżających podaje proporcję 3:1:1 (ceramidy, cholesterol, kwasy tłuszczowe): przyspiesza ona powrót bariery po jej naruszeniu. Ilość ceramidów w naskórku zwiększa też niacynamid, opisany w tym samym przeglądzie.

Składniki kremu na zaburzoną barierę: zadanie i nazwa w INCI

Grupa	Co robi w skórze	Przykłady w składzie (INCI)	Więcej
Humektanty	Ściągają wodę i trzymają ją w warstwie rogowej	Glycerin, Panthenol, Sodium Hyaluronate, Urea	gliceryna, kwas hialuronowy, mocznik
Emolienty	Wypełniają szczeliny między komórkami warstwy rogowej, zmiękczają i wygładzają skórę	Butyrospermum Parkii Butter, oleje roślinne, np. Sesamum Indicum Seed Oil	masło shea
Składniki okluzyjne	Zostają na skórze jako powłoka i spowalniają odparowanie wody; najlepiej działają na wilgotnej skórze	Petrolatum
Lipidy bariery	Działają jako zestaw; w badaniach mieszanina wszystkich trzech wspierała powrót bariery	Ceramide NP, Ceramide AP, Ceramide EOP, Cholesterol, Palmitic Acid, Stearic Acid

Jak to sprawdzić w składzie

Skład kosmetyku (INCI) znajdziesz na opakowaniu. Składniki podaje się od tego, którego jest najwięcej. Te, których jest mniej niż 1%, mogą stać w dowolnej kolejności po pozostałych. Gliceryna na drugim, trzecim albo czwartym miejscu jest więc jednym z głównych składników kremu.

Czego szukać:

• Humektanty: Glycerin (gliceryna), Panthenol (pantenol), Sodium Hyaluronate (hialuronian sodu, czyli sodowa sól kwasu hialuronowego), Urea (mocznik).
• Emolienty: Butyrospermum Parkii Butter (masło shea) oraz oleje roślinne. Ich nazwa łączy łacińską nazwę rośliny ze słowem Oil, na przykład Sesamum Indicum Seed Oil (olej sezamowy).
• Składniki okluzyjne: Petrolatum (wazelina).
• Lipidy bariery: ceramidy (w nazwie słowo Ceramide, na przykład Ceramide NP), Cholesterol oraz kwasy tłuszczowe, takie jak Palmitic Acid i Stearic Acid.
• Niacynamid: Niacinamide.

W żelu do mycia szukaj amfoterycznych składników myjących, takich jak Cocamidopropyl Betaine i Sodium Cocoamphoacetate.

Skład każdego naszego kosmetyku, w całości, znajdziesz na jego stronie. Całą listę INCI krok po kroku rozbiera poradnik Jak czytać skład kosmetyku.

Ile trwa odbudowa bariery hydrolipidowej

Czas powrotu bariery zmierzono w badaniu, w którym naukowcy celowo ją uszkodzili, zrywając naskórek taśmą albo przecierając skórę acetonem, a potem sprawdzali, jak szybko wraca.

• U osób w wieku 20-30 lat po 24 godzinach bariera wróciła mniej więcej w połowie, a po 72 godzinach w około 80%.
• U osób po 80. roku życia po 24 godzinach wróciła w 15%, a przez kolejne dni odbudowa szła wolniej.

W tym badaniu barierę uszkodzono raz. W codziennym życiu podrażniasz ją wiele razy: myciem, złuszczaniem, suchym powietrzem. Bariera wraca do formy, gdy przestajesz ją podrażniać. Dlatego pierwszy krok to usunąć przyczynę, a dopiero drugi to krem. Z wiekiem odbudowa trwa dłużej, więc przy starszej skórze trzeba więcej cierpliwości.

Kiedy z zaburzoną barierą hydrolipidową iść do dermatologa

Pielęgnacja pomaga przy zwykłej suchości i podrażnieniu. Wybierz się do lekarza rodzinnego lub dermatologa, gdy:

• swędzenie utrudnia ci codzienne życie albo sen;
• skóra nie poprawia się mimo pielęgnacji albo problem wraca;
• pojawia się nowa wysypka, guzek lub obrzęk;
• swędzenie obejmuje całe ciało albo jest bardzo silne;
• swędzenie pojawiło się w ciąży;
• krem lub inny kosmetyk piecze i szczypie za każdym razem;
• skóra jest bardzo sucha.

Suchość, która długo się utrzymuje, może mieć przyczynę, którą powinien ocenić dermatolog, na przykład AZS, łuszczycę albo rybią łuskę. Często wystarczy mu obejrzeć skórę. Długotrwałe drapanie może zostawić zgrubiałe miejsca, które stale swędzą. Nie próbuj stawiać diagnozy na własną rękę.