Masło shea (Butyrospermum Parkii Butter): co to jest i jakie ma właściwości

Masło shea jest chemicznie dobrze opisane. Poniżej wyjaśniamy, z czego się składa, co robi w kosmetyku i jak znaleźć je w składzie.

Co to jest masło shea i z czego się je robi

Masło shea to tłuszcz pozyskiwany z owoców drzewa shea, czyli masłosza Parka (Butyrospermum parkii) z rodziny sączyńcowatych. Wydobywa się je z orzechów tego drzewa, które rośnie w Afryce. Botanicy nazywają to drzewo także Vitellaria paradoxa.

Z orzechów pozyskuje się masło na kilka sposobów: przez gotowanie, metodami mechanicznymi i półmechanicznymi albo ekstrakcją rozpuszczalnikiem.

W temperaturze pokojowej masło shea jest stałe, a w cieple dłoni mięknie. Według badania z 2023 roku topnieje w temperaturze od 25 do 45°C, średnio 35,9°C, zależnie od pochodzenia i sposobu obróbki. Zbadana próbka surowego masła topniała w 32°C.

Skład masła shea: kwasy tłuszczowe i frakcja niezmydlająca się

Masła i oleje roślinne składają się w około 99% z triglicerydów, czyli tłuszczów zbudowanych z kwasów tłuszczowych. Pozostały mniej więcej 1% to frakcja niezmydlająca się.

Masło shea ma tej frakcji kilka razy więcej. Według przeglądu badań klinicznych z 2022 roku jego skład mieści się w takich zakresach:

• kwas oleinowy: 40-60%,
• kwas stearynowy: 30-45%,
• kwas linolowy: 4-16%,
• kwas palmitynowy: 3-5%,
• frakcja niezmydlająca się: 3-10%.

Nasycone kwasy tłuszczowe, głównie stearynowy, stanowią w maśle shea około 42%, a jednonienasycone około 49%. Skład zależy od pochodzenia surowca. Najbardziej różni się frakcja niezmydlająca się, bo zależy przede wszystkim od metody produkcji.

W tej frakcji są głównie fitosterole, fenole, skwalen, karotenoidy i witamina E, czyli tokoferole.

Właściwości masła shea: co wiadomo z badań

Unijna baza CosIng przypisuje masłu shea dwie funkcje. Pielęgnuje skórę, czyli utrzymuje ją miękką i gładką (w CosIng: składnik kondycjonujący skórę), i reguluje lepkość, czyli nadaje kosmetykom konsystencję.

Przegląd badań klinicznych z 2022 roku opisuje masła i oleje roślinne jako grupę. Triglicerydy natłuszczają i zmiękczają skórę, a masła i oleje tworzą na niej cienką warstwę, która częściowo zatrzymuje wodę. W badaniach na zdrowej skórze zmniejszały utratę wody przez naskórek albo zwiększały nawilżenie warstwy rogowej, już około 30 minut po nałożeniu.

Masło shea natłuszcza, zmiękcza i wygładza skórę oraz pomaga ograniczyć jej przesuszenie.

Bezpieczeństwo składników shea ocenił amerykański panel ekspertów Cosmetic Ingredient Review (CIR). W 2024 roku uznał 13 składników z drzewa shea za bezpieczne w obecnych zastosowaniach i stężeniach, pod warunkiem że gotowy kosmetyk jest tak skomponowany, by nie uczulał. Warunek dotyczy całej receptury, bo podobne związki mogą pochodzić z kilku surowców roślinnych naraz.

Masło shea nierafinowane czy rafinowane

Rafinacja masła shea ma cztery etapy: odśluzowanie, neutralizację, bielenie i dezodoryzację. Daje tłuszcz bez zapachu i odporny na utlenianie, czyli wolniej jełczejący, ale usuwa przy tym część składników.

Najpełniejszy skład mają masła i oleje pozyskiwane mechanicznie na zimno albo ekstrakcją dwutlenkiem węgla (CO2), bez późniejszej rafinacji. Nie zmieniają się pod wpływem temperatury ani utleniania i nie zawierają pozostałości rozpuszczalników. W nierafinowanym maśle zawartość wolnych kwasów tłuszczowych zależy od czasu przechowywania, obróbki, opakowania i klimatu.

Liczby w tabeli pochodzą z badania z 2023 roku i jednej próbki, którą po rafinacji rozdzielono na twardą frakcję (stearynę) i płynną (oleinę):

Cecha	Nierafinowane	Rafinowane
Zapach	naturalny	bez zapachu
Wolne kwasy tłuszczowe	12,2% w badanej próbce	śladowe ilości
Tokoferole, sterole, flawonoidy	więcej	mniej; flawonoidów o ponad 34% mniej, tokoferoli gamma i delta brak
Frakcja niezmydlająca się	5,1% w badanej próbce (1-19% według normy Codex)	0,2% w stearynie, 6,4% w oleinie
Trwałość	mniej odporne na utlenianie	odporne na utlenianie, wolniej jełczeje

Rafinowane masło nie zawsze więc traci frakcję niezmydlającą się. Wybierz według tego, co jest dla ciebie ważniejsze. Nierafinowane sprawdzi się, jeśli chcesz pełniejszego składu i nie przeszkadza ci zapach, a rafinowane tam, gdzie liczy się brak zapachu i trwałość.

Jak sprawdzić masło shea w składzie

W unijnej nazwie INCI masło shea to Butyrospermum Parkii Butter. Spotkasz też zapis Butyrospermum Parkii (Shea) Butter.

W innych nazwach słowa Shea Butter zwykle oznaczają pochodną masła. W bazie CosIng występują w nazwach takich jak Hydrogenated Shea Butter (masło utwardzone), Shea Butter Glycerides (emulgator i składnik myjący) i Sodium Shea Butterate (składnik myjący). CosIng nie podaje dla masła shea żadnego ograniczenia stężenia.

Składniki, których jest w produkcie więcej niż 1%, są wymienione od największego udziału do najmniejszego, a te poniżej 1% mogą stać w dowolnej kolejności. Tak stanowi rozporządzenie UE o kosmetykach. Więcej wyjaśniamy w poradniku Jak czytać skład kosmetyku.

W składzie naszego Aksamitnego kremu do stóp masło shea występuje jako Butyrospermum Parkii (Shea) Butter. Natłuszcza w nim i zmiękcza skórę stóp. Sprawdziliśmy krem w badaniu na 20 osobach.

Nie nakładaj kremu na popękaną lub podrażnioną skórę ani na rany. O drugim składniku kremu piszemy na stronie Mocznik, a o suchych piętach w poradniku Pękające pięty.

Jak stosować masło shea na skórę

Czyste masło shea jest gęste, więc wystarczy niewielka ilość rozgrzana w dłoniach.

• Dłonie. W Regenerującym kremie do dłoni masło shea wygładza skórę i pomaga ograniczyć przesuszenie. Nakładaj go po każdym umyciu rąk albo wtedy, gdy skóra tego potrzebuje.
• Ciało, codziennie. Balsam do ciała ujędrniający nakładaj na czystą skórę, najlepiej zaraz po prysznicu. Masło shea zmiękcza w nim i wygładza skórę.
• Ciało, wieczorem. Gdy skóra potrzebuje gęstszej, bardziej tłustej warstwy, wybierz Masło odżywcze do ciała i twarzy z masłem shea i masłem kakaowym. Jego zapach tworzą olejek lawendowy oraz olejki z grejpfruta i cynamonu. Rozgrzej niewielką ilość w dłoniach i wmasuj w czystą, osuszoną skórę ciała, najlepiej wieczorem po kąpieli.
• Masło shea na twarz. Nałóż cienką warstwę.
• Masło shea na włosy. Odrobinę masła możesz rozprowadzić na suchych końcówkach. Funkcję kondycjonowania włosów CosIng przypisuje pochodnym masła, na przykład Shea Butter Glycerides.

Krem do stóp, krem do dłoni, balsam i masło do ciała z tej strony zawierają olejki eteryczne, które mogą uczulać, więc każdy sprawdź najpierw na małym fragmencie skóry. Balsam i masło do ciała mają też olejki cytrusowe, więc po ich nałożeniu unikaj słońca i solarium przez 12 godzin. Kremy do rąk i stóp znajdziesz na półce Dłonie i stopy, a kosmetyki do ciała na półce Balsamy i olejki.

Na co uważać

Zmiany skórne. Zaczerwienioną, podrażnioną lub popękaną skórę i rany pokaż lekarzowi albo dermatologowi.

Alergie. Amerykańska FDA zalicza shea do orzechów. Ekspert Amerykańskiej Akademii Alergii, Astmy i Immunologii nie znalazł zgłoszeń reakcji alergicznych na masło shea. Przy rozpoznanej silnej alergii na orzechy zapytaj alergologa.