Mocznik (Urea) w kosmetykach: co to jest i jak działa

Mocznik to częsty składnik nawilżający w kremach do ciała i stóp. Poniżej wyjaśniamy, co robi w skórze przy różnych stężeniach, skąd się bierze i jak znaleźć go w składzie kosmetyku.

Co to jest mocznik w kremie

Mocznik to mała cząsteczka organiczna. Organizm wytwarza ją głównie w wątrobie, gdy rozkłada białka. Stąd znasz tę nazwę z wyników badań krwi. W skórze mocznik jest częścią naturalnego czynnika nawilżającego (NMF) naskórka. Pochłania wodę i jest potrzebny, żeby warstwa rogowa naskórka była dobrze nawilżona i spójna.

Gdy skóra gorzej wiąże wodę, szybciej ją traci. Zewnętrzna warstwa naskórka przestaje się wtedy równo złuszczać, a skóra robi się szorstka i grubieje. Dlatego mocznik trafia do kremów na suchą skórę. Dermatolodzy sięgają po niego od ponad 100 lat.

Skąd się bierze mocznik w kosmetykach

Nazwa kojarzy się z moczem, więc wiele osób pyta, skąd mocznik bierze się w kremie. Przemysłowo otrzymuje się go z amoniaku i dwutlenku węgla. Pod wysokim ciśnieniem tworzą one karbaminian amonu, który przy niższym ciśnieniu rozpada się na mocznik i wodę. Gotowy mocznik oczyszcza się przez krystalizację. Taki mocznik powstaje więc w procesie chemicznym, w którym nie ma surowca pochodzenia zwierzęcego.

Wszystkie kosmetyki Zielonego Laboratorium są wegańskie, także te z mocznikiem. Wegański kosmetyk to taki, w którego składzie żaden składnik nie pochodzi od zwierząt.

Jak mocznik działa na skórę

• Nawilża. Mocznik wiąże wodę, zatrzymuje ją w warstwie rogowej i zmniejsza jej utratę przez naskórek. Gdy powietrze jest suche, działa jak własny humektant skóry, czyli składnik wiążący wodę, i przejmuje część zadań wody, której wtedy brakuje. Unijna baza składników kosmetycznych CosIng zalicza go do humektantów. Podobnie wodę wiążą kwas hialuronowy i gliceryna.
• Wspiera barierę naskórka. Badania wskazują, że mocznik włącza w komórkach naskórka geny potrzebne do budowy jego zewnętrznej warstwy, między innymi geny filagryny i lorykryny. W jednym badaniu 21 ochotników przez 4 tygodnie raz dziennie nakładało preparaty z mocznikiem na przedramię i ramię: przy stężeniu 20% utrata wody przez naskórek istotnie spadła.
• W wyższym stężeniu złuszcza. Mocznik rozluźnia wiązania w keratynie, białku zgrubiałego naskórka, więc taki naskórek łatwiej się złuszcza. Złuszczają też kwasy AHA, na przykład kwas mlekowy.

Co daje mocznik w kremie, zależy więc od stężenia.

Stężenie mocznika: co znaczy 10, 30 i 50%

Dwa przeglądy badań opisują ten sam podział: do 10% mocznik przede wszystkim nawilża, a powyżej 10% także złuszcza. Przegląd z 2021 roku wyróżnia jeszcze stężenia od 30% w górę:

Stężenie mocznika	Co robi w skórze	Gdzie go spotkasz
do 10%	Głównie nawilża i wspiera barierę naskórka	Kremy i balsamy do codziennej pielęgnacji suchej skóry
10-30%	Nawilża, a do tego złuszcza zgrubiały naskórek	Kremy do bardzo suchej, szorstkiej skóry, na przykład stóp
30% i więcej	Głównie złuszcza	Preparaty na miejscowe zgrubienia skóry i na paznokcie

W badaniach klinicznych nad suchą skórą najczęściej sprawdzano kremy z 10% mocznika.

Na suche, popękane pięty dermatolodzy z Amerykańskiej Akademii Dermatologii (AAD) zalecają kremy z 10-25% mocznika. Jak dbać o pięty krok po kroku, piszemy w poradniku Co na pękające pięty.

Mocznik 50% to właśnie ten najwyższy przedział. Przegląd wymienia takie preparaty przy miejscowych zgrubieniach i paznokciach.

Wyższe stężenie ma swoją cenę: podrażnienia zdarzają się wtedy częściej. Stężenie dobieraj więc do potrzeb skóry. Do codziennego nawilżania suchej skóry przegląd wskazuje stężenia do 10%.

Urea w składzie: jak znaleźć mocznik na etykiecie

W składzie (INCI) mocznik nazywa się Urea. Baza CosIng podaje dla niego cztery funkcje: wiąże wodę (humektant), kondycjonuje skórę, działa antystatycznie i buforuje, czyli pomaga utrzymać stałe pH. Przepisy UE nie wyznaczają dla mocznika osobnego limitu stężenia w kosmetykach.

Pozycja na liście mówi, czy mocznika jest w kremie dużo, czy mało. Składniki, których jest w produkcie więcej niż 1%, są wymienione od największego udziału do najmniejszego, a te poniżej 1% mogą stać w dowolnej kolejności. Urea wysoko na liście oznacza więc duży udział. Więcej o kolejności składników piszemy w poradniku Jak czytać skład kosmetyku.

Przykład z naszej półki: w Aksamitnym kremie do stóp Urea stoi na drugim miejscu. Mocznika jest w nim 10%, czyli tyle, ile najczęściej sprawdzano w badaniach klinicznych nad suchą skórą. W tym kremie mocznik wiąże wodę, więc sucha skóra stóp jest nawilżona, a masło shea natłuszcza ją i zmiękcza. Masło shea dermatolodzy z AAD wymieniają wśród składników dobrych kremów na suchą skórę. Sprawdziliśmy krem w badaniu na 20 osobach.

Nie nakładaj kremu na popękaną lub podrażnioną skórę ani na rany. Olejki goździkowy i cynamonowy w jego składzie mogą uczulać, więc przed pierwszym użyciem sprawdź krem na małym fragmencie skóry. Inne kosmetyki do stóp i dłoni znajdziesz na półce Dłonie i stopy.

Czy mocznik może podrażniać

Kosmetyki z mocznikiem są zwykle dobrze tolerowane. Przegląd 81 publikacji wskazuje łagodne podrażnienie jako najczęstsze działanie niepożądane. Zdarza się ono częściej przy wyższych stężeniach, jest przejściowe.

Uczulenie na sam mocznik opisuje się rzadko. Autorzy przeglądu z 2021 roku znaleźli w literaturze jeden przypadek alergii kontaktowej po kremie z mocznikiem i uznali, że wywołał ją najpewniej inny składnik.

• Czytaj przestrogi na etykiecie. Część kremów z mocznikiem nie jest przeznaczona na popękaną lub podrażnioną skórę ani na rany.
• Reaguj na pieczenie. Jeśli po kremie czujesz pieczenie, szczypanie albo widzisz podrażnienie, odstaw go i powiedz o tym dermatologowi.
• Idź do lekarza, gdy pielęgnacja nie pomaga. Skóra, która mimo regularnej pielęgnacji pozostaje bardzo sucha, wymaga wizyty u dermatologa, bo taka suchość bywa objawem choroby skóry albo całego organizmu. Bardzo głębokie pęknięcia na piętach albo takie, które mimo pielęgnacji się nie poprawiają, także pokaż dermatologowi. Więcej o tym piszemy w poradniku Co na pękające pięty.

Mocznik jest składnikiem pielęgnacyjnym: nawilża suchą skórę i wspiera jej barierę.