Blog · Skąd to pochodzi?
Skwalan i skwalen: z rekina, z oliwek czy z trzciny?
Skwalen to oleisty węglowodór, który wytwarza też ludzka skóra. Skwalan powstaje z niego przez uwodornienie, trudniej się utlenia i to on częściej trafia do kosmetyków. Oba pozyskuje się z wątroby rekinów głębinowych i z oliwek, a skwalan także z cukru trzcinowego. Nazwa INCI nie zdradza źródła. Skwalan z roślin jest wegański, skwalan z rekina wegański nie jest.
Skwalan znajdziesz w kremach i serum do twarzy, w kremach z filtrem i w kosmetykach do włosów. Weganie pytają o niego, bo tradycyjnie pozyskiwano go z wątroby rekinów. Piszemy tu, czym skwalen różni się od skwalanu, skąd się je dziś bierze, co mówią o nich oceny bezpieczeństwa i jak sprawdzić, czy skwalan w kremie jest wegański.
Skwalan i skwalen: co to jest?
Skwalen to oleisty węglowodór z grupy triterpenów o wzorze C30H50, z sześcioma wiązaniami podwójnymi. Rośliny, zwierzęta i ludzie wytwarzają go jako etap w produkcji steroli, na przykład cholesterolu. Wytwarza go też twoja skóra: skwalen stanowi około 12-13% sebum, czyli łoju z gruczołów łojowych. Więcej o tym, jak działa łój, piszemy w poradniku o budowie skóry, a o składzie sebum na stronie o oleju jojoba.
Nazwa pochodzi od rekinów z rodzaju Squalus, bo z oleju z ich wątroby skwalen wyodrębniono po raz pierwszy. Opisał go na początku XX wieku chemik Tsujimoto, który badał olej z wątroby rekinów głębinowych.
Skwalan to skwalen uwodorniony. Do każdego z sześciu wiązań podwójnych przyłącza się wodór i powstaje związek nasycony o wzorze C30H62. Końcówki nazw mówią to samo co w chemii organicznej: „-en”, jak w etenie, oznacza wiązania podwójne, a „-an”, jak w metanie, ich brak.
Skwalen a skwalan: czym się różnią?
Oba składniki mają podobne nazwy i to samo pochodzenie, ale ich właściwości się różnią:
- Budowa. Skwalen ma sześć wiązań podwójnych, skwalan żadnego.
- Trwałość. Skwalen łatwo się utlenia, właśnie przez wiązania podwójne. Na powietrzu pochłania tlen i gęstnieje jak olej lniany. Skwalan jest nasycony, więc utlenia się znacznie trudniej.
- Wygląd. Skwalan to bezbarwna, lepka ciecz. Skwalen bywa bezbarwny albo lekko żółty.
- Nazwa w składzie INCI. Skwalan to Squalane, skwalen to Squalene.
- Zastosowanie. Ze względu na trwałość do kosmetyków trafia głównie skwalan. Według wymagań branży skwalan do kosmetyków powinien mieć ponad 92% czystości, niezależnie od źródła.
Skwalan i skwalen to więc dwie różne substancje, choć jedna powstaje z drugiej.
Skąd pochodzi skwalan: z rekina, z oliwek czy z trzciny cukrowej?
Skwalan pochodzi z trzech głównych źródeł. Z wątroby rekina i z oliwek otrzymuje się skwalen, który potem się uwodarnia. Z trzciny cukrowej skwalan powstaje inną drogą. Bogatym źródłem skwalenu jest też olej z nasion amarantusa.
| Źródło | Jak powstaje | Ile skwalenu w surowcu | Czy wegański |
|---|---|---|---|
| Wątroba rekinów głębinowych | olej z wątroby destyluje się próżniowo, a skwalen uwodarnia | 40-80% oleju z wątroby | nie |
| Oliwki | skwalen odzyskuje się z produktów ubocznych rafinacji oliwy i oleju z wytłoczyn, a potem uwodarnia | około 0,2-0,6% oliwy | tak |
| Amarantus | skwalen ekstrahuje się z oleju z nasion | około 7-8% oleju | tak |
| Trzcina cukrowa | drożdże przerabiają cukier na farnezen, a z niego powstaje skwalan | nie dotyczy, skwalan powstaje z farnezenu | tak |
Dane w tabeli pochodzą z przeglądów naukowych o pozyskiwaniu skwalenu.
Skwalen z rekina
Najwięcej skwalenu ma wątroba rekinów żyjących poniżej 400 metrów. U rekina Centrophorus squamosus skwalen stanowi blisko 80% oleju z wątroby. Z takiego oleju po jednej destylacji próżniowej otrzymuje się skwalen o czystości ponad 98%. Produkcja jest więc prosta, a według BLOOM skwalen z rekina bywa też tańszy od roślinnego.
Francuska organizacja BLOOM szacowała w 2012 roku, że około 90% światowej produkcji oleju z wątroby rekina trafia do przemysłu kosmetycznego. Odpowiada to mniej więcej 2,7 miliona rekinów głębinowych rocznie. Populacje niektórych gatunków spadły według niej o ponad 95%, a UE zakazała ukierunkowanych połowów rekinów głębinowych od 2010 roku. Organizacja IFAW podaje, że wyginięcie grozi trzem czwartym gatunków z rodziny Centrophoridae (po angielsku gulper sharks), na które poluje się dla oleju z wątroby. W listopadzie 2025 roku państwa konwencji CITES wpisały tę rodzinę do załącznika II. Taki wpis oznacza, że międzynarodowy handel tymi rekinami wymaga zezwoleń.
Olej z wątroby rekina może też zawierać trwałe zanieczyszczenia z oceanu, takie jak PCB i metale ciężkie.
Skwalan z oliwek
Oliwa zawiera około 564 mg skwalenu w 100 gramach, czyli nieco ponad pół procenta. Według przeglądu z 2015 roku w oliwach produkowanych w Europie jest go od 1,7 do 4,6 grama na kilogram. To najważniejsze roślinne źródło skwalenu. Ilość zależy od odmiany oliwek, regionu, klimatu i terminu zbioru.
Skwalen odzyskuje się z produktów ubocznych rafinacji: z destylatów, które zostają po odwanianiu oliwy i oleju z wytłoczyn. Wytłoczyny to miąższ, skórki i pestki pozostałe po produkcji oliwy. Skwalen z destylatów się zagęszcza, oczyszcza, a potem uwodarnia w podwyższonej temperaturze i pod ciśnieniem wodoru, z katalizatorem niklowym albo palladowym.
Skwalan z trzciny cukrowej
Skwalan z trzciny cukrowej powstaje bez skwalenu. Genetycznie zmodyfikowane drożdże piekarskie (Saccharomyces cerevisiae) przerabiają cukier z trzciny na trans-β-farnezen, związek o 15 atomach węgla. Cząsteczki farnezenu łączy się potem chemicznie w pary i uwodarnia do skwalanu.
Jaki skwalan jest najlepszy? Czysty skwalan z oliwek, z trzciny i z rekina to ten sam związek, C30H62. Różnią się surowcem i drogą produkcji. O jakości decyduje czystość: do kosmetyków trafia skwalan o czystości ponad 92%. O tym, czy skwalan jest wegański, decyduje źródło.
Skwalan w kosmetykach: do czego służy?
Unijna baza składników kosmetycznych CosIng przypisuje skwalanowi cztery funkcje: zmiękcza skórę jako emolient, pielęgnuje skórę, pielęgnuje włosy i natłuszcza. Skwalenowi przypisuje funkcje emolientu, składnika pielęgnującego włosy i rozpuszczalnika.

Skwalan do twarzy i do włosów
Skwalan do twarzy to zwykle składnik kremów i serum. Jest bezbarwny i trudno się utlenia. Spotkasz go też w kremach z filtrem i w odżywkach do włosów. Amerykański panel Cosmetic Ingredient Review odnotował w 1982 roku stężenia skwalanu i skwalenu od 0,1% do ponad 50%. Badań, które sprawdzałyby, co sam skwalan robi ze skórą twarzy, jest niewiele. Wiadomo tyle, że jako emolient zmiękcza skórę.
Czy skwalan zatyka pory i czy jest bezpieczny?
W UE skwalan i skwalen nie figurują w żadnym załączniku rozporządzenia o produktach kosmetycznych, więc nie są zakazane ani ograniczone. Stan prawny: tekst skonsolidowany z 1 września 2025 roku, sprawdzony w październiku 2026 roku.
Panel Cosmetic Ingredient Review ocenił oba składniki w 1982 roku. Stwierdził, że:
- ostra toksyczność skwalanu i skwalenu jest niska,
- nierozcieńczone nie podrażniały skóry ani oczu królików,
- kosmetyki ze skwalenem nie podrażniały i nie uczulały ludzkiej skóry w istotnym stopniu,
- oba składniki są bezpieczne w stosowanych stężeniach.
Czy skwalan zatyka pory? W klasycznym zestawieniu testów na uszach królików z 1989 roku skwalan w 10-procentowym roztworze dostał 1 punkt w skali zatykania porów od 0 do 5 i 0 punktów za podrażnienie. Autor zaznacza, że ucho królika reaguje znacznie silniej niż ludzka skóra.
Inaczej wypada skwalen utleniony. Pod wpływem promieni UV skwalen w sebum zamienia się w nadtlenki. W teście na uszach królików główny z nich, wodoronadtlenek skwalenu, wywołał więcej zaskórników niż znane składniki komedogenne, a sam skwalen mniej. Skwalan nie ma wiązań podwójnych, które w skwalenie ulegają utlenieniu. Więcej o tym, skąd biorą się zaskórniki, piszemy w poradniku o zaskórnikach, a o pielęgnacji skóry z nadmiarem sebum w poradniku o cerze tłustej.
Squalane, Squalene: jak rozpoznać źródło w składzie INCI
Squalane to nazwa INCI skwalanu, a Squalene to nazwa INCI skwalenu. Każda z nich obowiązuje niezależnie od źródła: CosIng opisuje skwalen jako węglowodór z olejów ryb i roślin, pod jedną nazwą. Z samego składu nie dowiesz się więc, czy skwalan pochodzi z rekina, z oliwek czy z trzciny. Jak przeczytać cały skład, pokazujemy w poradniku jak czytać skład kosmetyku.
Źródło da się ustalić w laboratorium. W 2010 roku BLOOM opracowała metodę, która rozpoznaje pochodzenie skwalenu po proporcji izotopów. W 2015 roku organizacja sprawdziła tak kremy ze skwalanem w składzie: skwalen z rekina miało 8 z 15 kremów z Azji, 3 z 32 z Europy i 1 z 14 ze Stanów Zjednoczonych.
Co możesz zrobić bez laboratorium:
- Zapytaj producenta, skąd pochodzi skwalan. Producent zna swojego dostawcę i może to sprawdzić.
- Szukaj znaku wegańskiego certyfikatu albo informacji, że skwalan jest roślinny.
- Wklej skład do wyszukiwarki. Wyszukiwarka „Czy to wegańskie?” na Vegezone oznacza Squalane i Squalene jako składniki, które mogą pochodzić od zwierząt, i przypomina, że źródło zna producent.
Czy skwalan jest wegański?
To zależy od źródła. Vegan Society definiuje weganizm jako sposób życia, który wyklucza, na ile to możliwe i wykonalne, wykorzystywanie zwierząt do jedzenia, ubrań i innych celów. Skwalan i skwalen z wątroby rekina wegańskie więc nie są. Skwalan z oliwek, amarantusa i trzciny cukrowej jest wegański, bo nie pochodzi od zwierząt.
Przy lanolinie sprawa jest prostsza: składnik o nazwie Lanolin zawsze pochodzi z owczej wełny. Przy skwalanie ta sama nazwa kryje i rekina, i oliwki. Listę typowych składników zwierzęcych i tych o podwójnym pochodzeniu znajdziesz na stronie o kosmetykach wegańskich.
Jak to wygląda w Zielonym Laboratorium
Wszystkie kosmetyki Zielonego Laboratorium od 2012 roku są wegańskie. Żaden z nich nie zawiera więc składników z rekina, także skwalenu ani skwalanu z jego wątroby.
Skwalan to dozwolony składnik o niskiej toksyczności.
Czego nie wiemy
- Nowsza ocena panelu. Pełna ocena panelu Cosmetic Ingredient Review pochodzi z 1982 roku. Nowszego raportu nie znaleźliśmy.
- Zatykanie porów u ludzi. Dane pochodzą z testów na uszach królików. Badań na ludzkiej skórze nie znaleźliśmy.
- Skala połowów dziś. Liczba 2,7 miliona rekinów to szacunek organizacji BLOOM z 2012 roku.
- Źródło w konkretnym kremie. Etykieta go nie podaje, więc pozostaje pytanie do producenta.
Kosmetyk, po którym skóra swędzi, piecze albo pojawiają się nowe zaskórniki, odstaw. Jeśli objawy wracają albo trzymają się dłużej niż kilka dni, pokaż skórę dermatologowi i zabierz opakowanie ze składem.
Pytania
Często pytacie
Czy skwalan i skwalen to to samo?
To dwie spokrewnione, ale różne substancje. Skwalen (C30H50) ma sześć wiązań podwójnych i łatwo się utlenia. Skwalan (C30H62) powstaje ze skwalenu przez uwodornienie, jest nasycony i trwalszy. W składzie INCI noszą nazwy Squalene i Squalane.
Do czego służy skwalan?
Według unijnej bazy CosIng skwalan zmiękcza skórę jako emolient, pielęgnuje skórę i włosy oraz natłuszcza. Jest bezbarwny i trudno się utlenia. Spotkasz go w kremach i serum do twarzy, w kremach z filtrem i w odżywkach do włosów.
Jaki skwalan jest najlepszy?
Czysty skwalan z oliwek, z trzciny cukrowej i z rekina to ten sam związek chemiczny. Różnią się surowcem i drogą produkcji, a do kosmetyków trafia skwalan o czystości ponad 92%. Jeśli zależy ci na kosmetyku wegańskim, wybierz skwalan z roślin i zapytaj producenta o jego źródło.
W jakich produktach występuje skwalen?
Najwięcej skwalenu ma olej z wątroby rekinów głębinowych. Wśród roślin bogaty w skwalen jest olej z nasion amarantusa, mniej zawierają oliwa, olej palmowy, olej z kiełków pszenicy i olej z otrąb ryżowych. Wytwarza go też ludzka skóra: stanowi około 12-13% sebum. Do kosmetyków częściej trafia skwalan, bo skwalen łatwo się utlenia.
Czy skwalan zatyka pory?
W testach na uszach królików z 1989 roku skwalan dostał 1 punkt w skali zatykania porów od 0 do 5. Ucho królika reaguje silniej niż ludzka skóra, a badań na ludziach nie znaleźliśmy. Zaskórniki w podobnym teście wywoływał za to utleniony skwalen. Jeśli po kremie ze skwalanem pojawią się nowe zaskórniki, zrób kilkutygodniową przerwę.
Czytaj dalej
Przeczytaj też
-
Blog Lanolina: z czego jest, czy jest szkodliwa i czy jest wegańska?
Lanolina to oczyszczony wosk z owczej wełny. Owce wydzielają go przez gruczoły łojowe, a po strzyży wypłukuje się go z wełny. UE nie ogranicza lanoliny w kosmetykach, a…
Zaktualizowano -
Blog Olej mineralny, parafina i wazelina w kosmetykach: czy są szkodliwe?
Wazelina, parafina i olej mineralny w kosmetykach to mocno oczyszczone produkty z ropy naftowej. Niemiecki instytut BfR nie spodziewa się szkody dla zdrowia przy stosowaniu ich na skórę…
Zaktualizowano -
Składniki Masło shea (Butyrospermum Parkii Butter): co to jest i jakie ma właściwości
Masło shea to stały tłuszcz roślinny z orzechów masłosza Parka, drzewa rosnącego w Afryce. W składzie kosmetyku znajdziesz je jako Butyrospermum Parkii Butter, a unijna baza CosIng opisuje…
Zaktualizowano
Źródła
16
- CosIng: Squalane, Squalene, Komisja Europejska
- Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1223/2009 dotyczące produktów kosmetycznych, tekst skonsolidowany z 1 września 2025 r., załączniki II-VI, Unia Europejska (EUR-Lex)
- Final Report on the Safety Assessment of Squalane and Squalene. J Am Coll Toxicol 1982;1(2):37-56, Cosmetic Ingredient Review
- Huang ZR i wsp. Biological and pharmacological activities of squalene and related compounds: potential uses in cosmetic dermatology. Molecules 2009;14(1):540-554, MDPI
- Popa O i wsp. Methods for Obtaining and Determination of Squalene from Natural Sources. Biomed Res Int 2015;2015:367202, BioMed Research International
- Cravotto C i wsp. From Olive Pomace to Squalane: A Green Chemistry Route Using 2-Methyltetrahydrofuran. ACS Omega 2025, American Chemical Society
- Martínez-Beamonte R i wsp. Could squalene be an added value to use olive by-products? J Sci Food Agric 2020;100(3):915-925, Journal of the Science of Food and Agriculture
- Chiba K i wsp. Comedogenicity of squalene monohydroperoxide in the skin after topical application. J Toxicol Sci 2000;25(2):77-83, The Journal of Toxicological Sciences
- Fulton JE. Comedogenicity and irritancy of commonly used ingredients in skin care products. J Soc Cosmet Chem 1989;40:321-333, Society of Cosmetic Chemists
- The hideous price of beauty: cosmetics industry drives deep-sea shark extinctions (2012), BLOOM Association
- Shark squalene in moisturizers according to Bloom (2015), Premium Beauty News / BLOOM Association
- A clean sweep for sharks: international trade protections granted (CITES CoP20, 2025), IFAW
- Deepwater sharks, cosmetics and the CITES decision (2025), IFAW
- PubChem: Squalane, Squalene, National Library of Medicine
- Definition of veganism, The Vegan Society
- Czy to wegańskie? Wyszukiwarka składników, Vegezone
