Wegańskie kosmetyki od 2012 rokuKluczowe składniki przy każdym produkcie
Koszyk

Wiedza

Kosmetyki biodegradowalne: co to znaczy i jak je rozpoznać

Kosmetyki biodegradowalne to takie, których składniki drobnoustroje rozkładają na dwutlenek węgla, wodę, sole mineralne i biomasę. Sprawdza się to testami, na przykład według wytycznej OECD 301: substancja jest łatwo biodegradowalna, jeśli w ciągu 28 dni osiągnie próg 60 albo 70%, zależnie od metody. Samo słowo „biodegradowalny” na etykiecie mówi niewiele. Liczy się to, czego dotyczy i jak to sprawdzono.

Co to znaczy, że kosmetyk jest biodegradowalny

Biodegradacja to rozkład substancji przez drobnoustroje, na przykład bakterie. Biodegradowalność to zdolność substancji do takiego rozkładu. Unijne przepisy o metodach badań rozróżniają dwa stopnie biodegradacji. Pierwotna biodegradacja zmienia budowę cząsteczki tak, że substancja traci swoje właściwości. Ostateczna biodegradacja oznacza rozkład całkowity: na dwutlenek węgla, wodę, sole mineralne i nową biomasę drobnoustrojów. Testy łatwej biodegradowalności sprawdzają właśnie ten drugi, całkowity rozkład.

Rozkład zależy od miejsca i czasu. Komisja Europejska podkreśla, że poza cechami samego materiału potrzebne są odpowiednie warunki w środowisku i wystarczająco dużo czasu. Dlatego rzetelna informacja o biodegradowalności mówi, gdzie i w jakim czasie coś się rozkłada.

Kosmetyk to mieszanina wielu składników. Testy biodegradowalności wykonuje się na pojedynczych substancjach. Biodegradowalność całego produktu ocenia się na podstawie danych o każdym składniku i jego ilości w formule. Tak robią na przykład kryteria unijnego oznakowania ekologicznego.

Test OECD 301: jak sprawdza się biodegradowalność

Standard, do którego odsyłają unijne przepisy, to wytyczna OECD 301 z 1992 roku. Opisuje sześć metod badania łatwej biodegradowalności w wodzie z dostępem tlenu. W Unii te same metody opisuje rozporządzenie 440/2008 jako metodę C.4. Badanie trwa zwykle 28 dni.

Metoda Co się mierzy Próg zaliczenia
OECD 301 A (DOC Die-Away) ubytek rozpuszczonego węgla organicznego 70%
OECD 301 B (wydzielanie CO2) wydzielony dwutlenek węgla 60% wartości teoretycznej
OECD 301 C (MITI I) zużycie tlenu 60% wartości teoretycznej
OECD 301 D (zamknięta butla) tlen rozpuszczony w wodzie 60% wartości teoretycznej
OECD 301 E (zmodyfikowane badanie przesiewowe OECD) ubytek rozpuszczonego węgla organicznego 70%
OECD 301 F (respirometria manometryczna) zużycie tlenu 60% wartości teoretycznej

Próg w metodach, które mierzą tlen albo dwutlenek węgla, jest niższy, bo część węgla z badanej substancji drobnoustroje wbudowują we własne komórki i nie uwalniają go jako dwutlenku węgla. Wynik trzeba osiągnąć w tak zwanym oknie 10 dni. Okno zaczyna się, gdy rozkład przekroczy 10%, i musi się zamknąć przed 28. dniem. W metodzie MITI (301 C) okna się nie stosuje. Substancja, która dojdzie do progu dopiero po 28 dniach, nie jest uznawana za łatwo biodegradowalną.

Testy są bardzo surowe. Jeśli substancja je przejdzie, przyjmuje się, że w wodzie z tlenem rozłoży się szybko i całkowicie. Wynik poniżej progu oznacza według unijnych przepisów, że biodegradowalność trzeba ustalić dalszymi badaniami.

Biodegradowalny a kompostowalny

Słowo „kompostowalny” dotyczy zwykle materiałów, na przykład opakowań. Według Komisji Europejskiej kompostowalne tworzywa to jeden z rodzajów tworzyw biodegradowalnych: rozkładają się w kontrolowanych warunkach, zwykle w przemysłowej kompostowni. Normą dla opakowań kompostowalnych przemysłowo jest EN 13432.

W kompostowni panuje często temperatura 55-60°C i duża wilgotność. Zgodność z normą dla kompostowania przemysłowego nie oznacza więc, że opakowanie rozłoży się w przydomowym kompostowniku. Komisja zaleca, żeby słowa „kompostowalne” używać tylko przy certyfikowanych tworzywach i zawsze dopisywać, że chodzi o kompostowanie przemysłowe.

W kosmetyku to dwie osobne informacje. „Biodegradowalna formuła” dotyczy tego, co spłukujesz. „Kompostowalne opakowanie” dotyczy tego, co wyrzucasz.

„Biodegradowalna formuła” na etykiecie: co mówi prawo

Rozporządzenie 655/2013

Każde oświadczenie o właściwościach kosmetyku, na etykiecie i w reklamie, podlega wspólnym kryteriom z rozporządzenia Komisji (UE) nr 655/2013. Dotyczy to także haseł, którymi producenci opisują kosmetyki biodegradowalne. Ważne są tu dwa kryteria. Oświadczenie musi być poparte odpowiednimi i sprawdzalnymi dowodami. Oświadczenie o właściwości jednego składnika nie może też sugerować, że ma ją cały produkt, jeśli to nieprawda. Hasło „biodegradowalne składniki” mówi więc o składnikach. Hasło o całej formule wymaga dowodów dla całej formuły.

Dyrektywa 2024/825 i polska ustawa

Drugie źródło zasad to przepisy o nieuczciwych praktykach handlowych. Dyrektywa (UE) 2024/825 wymienia słowo „biodegradowalne” wśród przykładów ogólnych twierdzeń dotyczących ekologiczności, obok „ekologiczne” i „przyjazne dla środowiska”. Używanie takiego ogólnego hasła trafia przez nią na listę praktyk zakazanych zawsze, bez oceny konkretnego przypadku (tak zwaną czarną listę). Wyjątek dotyczy przedsiębiorcy, który wykaże uznaną wysoką efektywność ekologiczną, na przykład unijnym oznakowaniem ekologicznym. Na czarną listę trafiają też znaki dotyczące zrównoważonego charakteru produktu, na przykład ekologiczne, które nie opierają się na systemie certyfikacji ani nie zostały ustanowione przez organy publiczne.

Hasło przestaje być ogólne, gdy w tym samym miejscu, na przykład na opakowaniu albo w opisie produktu w sklepie, jasno podano, czego dotyczy. Dyrektywa daje przykład: „opakowanie przyjazne dla klimatu” to hasło ogólne, a informacja, że 100% energii do produkcji opakowania pochodzi ze źródeł odnawialnych, to twierdzenie szczegółowe. Szczegółowe twierdzenie nadal podlega pozostałym przepisom o nieuczciwych praktykach.

Państwa UE miały przyjąć nowe przepisy do 27 marca 2026 roku i stosować je od 27 września 2026 roku. W Polsce ma je wdrożyć nowelizacja ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym oraz ustawy o prawach konsumenta. Sejm uchwalił ją 4 września 2026 roku, Senat nie wniósł poprawek, a jej tekst przewiduje wejście w życie 27 września 2027 roku. W polskiej ustawie takie hasła nazywają się „ogólnymi twierdzeniami środowiskowymi”.

Szampon biodegradowalny: na co zwrócić uwagę

Szampon spłukujesz zaraz po umyciu, więc to, jak jego składniki zachowują się w wodzie, ma tu duże znaczenie. Unia zwraca na to uwagę w przepisach: dwa cykliczne silikony, D4 i D5, uznano za bardzo trwałe w środowisku i silnie kumulujące się w organizmach. Po 31 stycznia 2020 roku każdy z nich musi stanowić mniej niż 0,1% masy kosmetyku spłukiwanego.

Przy szamponie z hasłem „biodegradowalny” zwróć uwagę na pięć rzeczy:

  1. Konkret przy haśle. Rzetelna informacja mówi, czego dotyczy (całej formuły, składników myjących czy opakowania) i jak to sprawdzono, na przykład testem OECD 301.
  2. Składnik czy produkt. „Biodegradowalne składniki myjące” to informacja o części formuły.
  3. Znak z certyfikacją. Szukaj unijnego oznakowania ekologicznego (EU Ecolabel). Jego kryteria dla kosmetyków spłukiwanych wymagają, żeby wszystkie środki powierzchniowo czynne łatwo ulegały biodegradacji z dostępem tlenu i ulegały jej także bez tlenu. W szamponie w płynie substancje organiczne, które nie rozkładają się z tlenem, mogą stanowić najwyżej 20 mg na gram substancji organicznych w produkcie (bez wody). Ten sam limit dotyczy tych, które nie rozkładają się bez tlenu.
  4. Skład INCI. Nazwy składników myjących i ich rolę wyjaśniamy w poradniku o SLS i SLES, a kolejność na liście w poradniku jak czytać skład kosmetyku.
  5. Mycie z dala od jeziora. Na biwaku czy żaglach umyj włosy z dala od jeziora i rzeki, nawet szamponem biodegradowalnym. Odległość podajemy w pytaniach niżej.

Tak samo sprawdzisz mydło biodegradowalne i żel pod prysznic, bo to też kosmetyki spłukiwane. Szampony Zielonego Laboratorium znajdziesz na półce szampony, a skład INCI każdego z nich na jego stronie. Co znaczy „naturalny” na etykiecie, piszemy na stronie kosmetyki naturalne.

Biodegradowalność a mikroplastik

Biodegradowalność ma też znaczenie w unijnym zakazie mikroplastiku. Rozporządzenie Komisji (UE) 2023/2055 nie obejmuje polimerów, których rozkład wykazano metodami z jego dodatku 15. Pierwsza grupa tych metod to testy łatwej biodegradowalności, w tym OECD 301 B, C, D i F. Polimer, który przejdzie taki test, nie jest więc mikroplastikiem w rozumieniu rozporządzenia. Zakaz obejmie mikroplastik w szamponach i innych kosmetykach spłukiwanych od 17 października 2027 roku, a mikrokapsułki z substancjami zapachowymi od 17 października 2029 roku. Plastikowe drobinki złuszczające nie dostały takiego okresu przejściowego. Jakie nazwy w składzie oznaczają mikroplastik i kiedy zakaz obejmie pozostałe kosmetyki, opisujemy w artykule czy mikroplastik w kosmetykach jest szkodliwy.

Pytania

Często pytacie

Czy szampon biodegradowalny można stosować w jeziorze?

Lepiej myć się z dala od jeziora czy rzeki, także szamponem biodegradowalnym. Zasady Leave No Trace, które publikuje amerykańska służba parków narodowych, radzą odnieść wodę około 60 metrów (200 stóp) od jeziora lub strumienia i użyć niewielkiej ilości biodegradowalnego mydła. Ta rada dotyczy mycia ciała, także włosów, i naczyń.

Ile trwa rozkład kosmetyku biodegradowalnego?

Nie ma jednej liczby. Test OECD 301 trwa zwykle 28 dni i bada pojedynczą substancję w wodzie z tlenem. W środowisku rozkład zależy od warunków i czasu, dlatego Komisja Europejska zaleca, żeby przy haśle „biodegradowalny” podawać środowisko i czas rozkładu w tygodniach, miesiącach lub latach. Komisja pisze tak o tworzywach sztucznych, ale ta sama zasada pomaga czytać etykiety kosmetyków.

Czy kosmetyk naturalny jest zawsze biodegradowalny?

To dwie osobne cechy. „Naturalny” opisuje pochodzenie składników, a „biodegradowalny” to, co dzieje się z nimi po spłukaniu. Komisja Europejska zwraca uwagę, że tworzywa z surowców biologicznych mogą być biodegradowalne albo nie. O rozkładzie mówi więc konkretna informacja przy haśle: wynik testu albo znak, za którym stoi certyfikacja.

Co to jest greenwashing w kosmetykach?

Greenwashing to hasła i znaki, które wprowadzają w błąd co do wpływu produktu na środowisko. Dyrektywa (UE) 2024/825 podaje przykłady ogólnych haseł: „ekologiczne” i „biodegradowalne”. Dopuszcza je wyłącznie wtedy, gdy przedsiębiorca wykaże uznaną wysoką efektywność ekologiczną, na przykład unijnym oznakowaniem ekologicznym, albo jasno wyjaśni, czego dotyczą. Polska ustawa ma wejść w życie 27 września 2027 roku.

Od kiedy obowiązuje zakaz ogólnych twierdzeń ekologicznych?

Dyrektywa (UE) 2024/825 każe państwom UE stosować nowe przepisy od 27 września 2026 roku. W Polsce ma ją wdrożyć nowelizacja ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym, którą Sejm uchwalił 4 września 2026 roku. Jej tekst przewiduje wejście w życie 27 września 2027 roku. Kryteria z rozporządzenia 655/2013 stosuje się do oświadczeń o kosmetykach od 11 lipca 2013 roku.

Wybierz, na co się zgadzasz. Technologie niezbędne działają zawsze. Szczegóły opisuje Polityka cookies.

Bez nich sklep nie działa: pamiętają zawartość koszyka i twój wybór w sprawie plików cookies, odróżniają ludzi od botów, a na stronie zamówienia chronią płatność przed oszustwami. Nie wymagają zgody.

Szczegóły
  • zl.cart.v1: Przechowuje zawartość koszyka. Dostawca: zielonelaboratorium.pl. Jak długo: do opróżnienia koszyka lub wyczyszczenia danych przeglądarki.
  • zl.consent.v1: Zapamiętuje twój wybór w sprawie plików cookies i podobnych technologii. Dostawca: zielonelaboratorium.pl. Jak długo: 12 miesięcy, potem pytamy ponownie.
  • zl.paidOrders.v1: Zapamiętuje opłacone zamówienia, których produkty usunęliśmy już z koszyka, żeby nie usunąć ich drugi raz. Dostawca: zielonelaboratorium.pl. Jak długo: wpisy starsze niż 30 dni usuwamy przy kolejnym otwarciu strony podziękowania.
  • zl.thankYouToken: Pozwala odświeżyć stronę podziękowania i dalej widzieć status zamówienia. Dostawca: zielonelaboratorium.pl. Jak długo: do zamknięcia karty przeglądarki.
  • zl.cart.removed.v1: Zapamiętuje produkty, które usunęliśmy z koszyka, bo nie ma ich już w sprzedaży, żeby raz cię o tym poinformować. Dostawca: zielonelaboratorium.pl. Jak długo: do wyświetlenia informacji lub zamknięcia karty przeglądarki.
  • zl.coupon.v1: Zapamiętuje zastosowany kod rabatowy między koszykiem a stroną zamówienia. Dostawca: zielonelaboratorium.pl. Jak długo: do opłacenia zamówienia z tym kodem, usunięcia kodu lub wyczyszczenia danych przeglądarki.
  • cf_clearance: Potwierdza, że twoja przeglądarka przeszła zabezpieczenie Cloudflare przed botami, żeby nie sprawdzać jej przy każdej wizycie. Dostawca: Cloudflare. Jak długo: 1 rok.
  • __stripe_mid: Pomaga wykrywać oszustwa płatnicze. Dostawca: Stripe. Jak długo: 1 rok.
  • __stripe_sid: Pomaga wykrywać oszustwa płatnicze w trakcie jednej wizyty. Dostawca: Stripe. Jak długo: 30 minut.

Na własnym serwerze liczymy odwiedziny i sprawdzamy, z których stron, poradników i narzędzi korzystasz, żeby je ulepszać. Plik _bv ustawiamy każdej osobie odwiedzającej sklep, niezależnie od wyboru w banerze, który dotyczy tylko Google Analytics. Co zbieramy i jak zgłosić sprzeciw, opisuje Polityka prywatności.

Szczegóły
  • _bv: Losowy identyfikator przeglądarki, dzięki któremu we własnych statystykach odróżniamy pierwszą wizytę od kolejnych. Dostawca: zielonelaboratorium.pl. Jak długo: 13 miesięcy od ostatniej wizyty.

Pliki Google Analytics 4 pozwalają nam policzyć odwiedziny i zobaczyć, które strony są czytane, żeby poprawiać sklep. Włączamy je tylko za twoją zgodą.

Szczegóły
  • _ga: Rozróżnia odwiedzających na potrzeby statystyk Google Analytics 4. Dostawca: Google Ireland Limited. Jak długo: 2 lata.
  • _ga_*: Przechowuje stan sesji w Google Analytics 4. Dostawca: Google Ireland Limited. Jak długo: 2 lata.